ኮቪድ-19 ጉልበቱን በሚያሳይበት ቦታ ከተያዙት 43% ይገድላል      6/03/20

በአሜሪካ በተቀዳሚነት በኮቪድ-19 ከተጠቁት ሶስት ክፍሎች አንዱ ነርሲንግ ሆም (የአዛውንቶች መጦሪያ) ቦታ ነው፡፡ ከዛ ቀጥሎ ቤተሰብ፣ ከዛ ደግሞ የጤና በለሙያተኞች ናቸው፡፡

የነርሲንግ ሆም ጥቃት ከሌሎች የሚለየው፣ በበሽታው ከተያዙ ሰዎች ምን ያህሉ እንደሚሞቱ ነው፡፡ የአሜሪካው CMS (Center for Medicaid and Medicare Services) ሪፖርት ከሠጡት አብዛኞች የነርሲንግ ሆም ተቋሞች ያጠናከረውን አስደንጋጭ መረጃ ይፋ አድርጓል፡፡ በቻርቱ እንደምታዩት፣ በበሽታው ከተያዙት ከ60 439 ሰዎች መሀከል፣ 25 923 ሞተዋል፡፡ በፐርስንት ሲሰላ 43 ነው፡፡ ግማሹን በሉት፡፡ በጣም አስደንጋጭ ነው፡፡ ለዚህ ደግሞ በቂ ምክንያት አለ፡፡ የነርሲንግ ሆም ሰዎች፣ በዕድሜ የገፉና በብዛት ሌሎች ተደራቢ በሽታዎች አንዳለባቸው ይታወቃል፡፡ ይህ ደግሞ ተደጋግሞ እንደታየው፣ በኮቪድ ከተያዙ በኋላ አሰከፊ ውጤት የሚደርስባቸው ሰዎች ናቸው፡፡

ወደ ሀገር ቤት ብንመለስ፣ እንደ አሜሪካ አዛውንቶችን አንድ ላይ ሰብሰብ አድርገው የሚረዱ ተቋማት ብዛት እንደሌለ ይታወቃል፡፡ ነገር ግን፣ እንደ ባህላችን፣ ወላጆችን በቤታቸው ወይም በየልጆቻቸው ቤት መጦር የተለመደ ነው፡፡ ፍራቻው ደግሞ፣ እነዚህ በየቤቱ የተቀመጡ የዕድሜ ባለፀጎችን፣ ሌሎች አብረዋቸው የሚኖረ ወጣ ገባ የሚሉ ሰዎች ቫይረሱን ሊያቀብሏቸው እንደሚችሉ ነው፡፡ ለዚህ እንግዲህ፣ እንደዚህ አይነት ሰዎች በየቤቱ ያሉባቸው ሰዎች ከፍተኛ ጥንቃቄ ማድረግ እንዳለባቸው ነው፡፡ በጥናት የረዳ ነገር የታየው፣ ወጣ ገባ የሚሉትም፣ አዛውንቱም ማስክ ቢያደርጉ ሠርጭቱን ይቀንሱታል፡፡

በተጨማሪማ፣ ወረርሽኙ አስከሚያልፍ ድረስ፣ እነዚህ በዕደሜ የገፉ ሰዎች ከቤት ውጭ መውጣትና ርቀው መሄድ እንዳይሄዱ ማድረግ ያስፈልጋል፡፡ ይህ ደግሞ፣ ቤተክርስቲያንና ፀሎት ቤቶችንም ይጨምራል፡፡(ይከብዳል) ነገር ግን አማራጭ ሰሌለም ነው፡፡

መረጃው የሚያሳየው፣ የነርሲንግ ሆም ሠራተኞች በቫይረሱ ከመያዝ አላመለጡም፡፡ ደግነቱ የሞቱት ሰዎች ቁጥር በንፅፅር ሲታይ አነስተኛ ነው፡፡ ማለትም ከ34442 ሠራተኞች መሀከል፣ 449 ሞተዋል፡፡

ሌላው አስፈሪ ቁጥር የወጣው ደግሞ፣ የአሜሪካው CDC ይፋ ያደረገው በቫይረሱ የተያዙ የጤና ባለሙያተኞች ቁጥርና በዚሁ ምክንያት ሕይወታቸው ያለፈ ነርስና ሀኪሞች ሌሎችንም ጨምሮ ነው፡፡ በቫይረሱ የተያዙት የጤና ባለሙያተኞች ቁጥር 66 770 ሲሆን ከነሱ መሀከል 323 ሞተዋል፡፡

እንደገና ወደ ሀገር ቤት ዞር ብለን ብንመለከት፣ የቫይረሱ ሥርጭት እየጨመረ መሄዱን አናያለን፡፡ በኮቪድ-19 የተያዙ ሰዎች ሆስፒታሎችና ጤና ጣቢያዎችን ማጨናነቃቸው የሚቀር ነገር አይደለም፡፡ መለስ ብለን የአሜሪካውን ችግር ብናይ፣ በቂ የሆነ ሙሉ የጤና ባለሙያተኞች የሚለብሱት መከላከያ በበቂ ደረጃ አልነበረም፡፡ ኢትዮጵያም ቢሆን ይህ ችግር የከፋ እንደሚሆን ነው፡፡ ሰለዚህ ርዳታችን አንደሚያስፈልጋቸው አስቀድሞ መገንዘብም ያስፈልጋል፡፡

GOSH HEALTH


Community health 

education in Amharic 

ከዘጠኝ ሺ በላይ የአሜሪካ የጤና ባለሙያተኞቹ በኮቪድ መያዝ

4/15/20200

 የአሜሪካው የበሽታ መቆጣጠሪያና መከላከያ ማዕከል ባወጠው ዘገባ (MMWR Eearly release/vol.69) (April 14, 2020) እሰከ አፕሪል 9 ባለው ጊዜ ውስጥ፣ እንደምንከታተለው በቫይረሱ የተያዙ ሰዎች ቁጥር እየጨመረ ነው፡፡ በርግጥ አንዳንድ ስቴቶች፣ ሥርጭቱን ረገብ አድገውታል፡፡ ካሊፎረንያና፣ ዋሽንግተን፡፡ ኒው ዮርክ ቢሆን ግራፉ ወደላይ መሄዱን ትቶ ደልደል በማለት ወደ ታች የሚወርድ ይመሰላል፡፡ ያም ሆኖ በአንድ ቀን 750 ሰው ሞቶ አድሯል፡፡

በዚህ መሀል፣ ባልተለመደ ሁኔታ የጤና ባለሙያተኞች ከጠቅላለው ቁጥር ጠቀም ያለውን እየያዙ ነው፡፡ ከዚህም ከዚያም ግምት ነበር፡፡ አሁን ግን ማዕከሉ አሀዙን ስላወጣው፣ በርግጠኝነት መወያያት አንችላል፡፡ ከዚህ ቀደም በቫይረሱ የተያዙ የጤና ባለሙያተኞችን በቁጥር በከፍተኛ ደረጃ ይዛ የነበረቸው ስፔይን ነበረች፡፡ ቁጥሩም፣ 5400 ነበር፣ ቻይናም ቢሆን ወደ 3300 ባለሙያተኞቿን አስመዝግባለች፡፡ በመሞት ግን የኢጣልያን የሚያህል የለም፡፡ ነርስና ዶክተሮች አንድ ላይ፣ መቶ የሚሞሉ በዚህ በሽታ ምክንያት ህይወታቸው አልፏል፡፡

በአፕሪል 14 የወጣው የሲዲሰ ዘገባ እንደሚያሳየው፣ በአሜሪካ ባጠቃላይ፣ 9282 የጤና ባለሙያተኞች በቫረሱ መያዛቸውን ነው፡፡ የነዚህ ሰዎች አማካይ ዕድሜ 42 አመት ነው፡፡ በአብዛኛው ሴቶች ናቸው፣ 73%፡፡ የጤና ባለሙያተኞች፣ ቫይረሱን የሚያገኙት በሶስት አቅጣጫ ነው፡፡ አንደኛ፣ አንደማንም የህብረተሰቡ አባል፣ ከህብረተሰቡ ሲሆን፣ ሁለተኛ፣ በሥራቸው ምክንያት ከህሙማኑም ነው፡፡ እዚህ ላይ በካሊፎርንያ ሰቴት፣ አንድ በሽተኛ ብቻውን፣ 121 የጤና ባለሙያተኞችን ማሰያዙ ይታወቃል፡፡ ሰውየው በትንፋሽ ዕጥረት ሲንገላታ ስለነበር፣ ሰውየውን ለመርዳት ያልተረባረበ አልነበረም፡፡ በዚያን ጊዜ፣ በአሜሪካ፣ ሰዎቹ፣ ቫይረሱ የለም እያሉ መድረክ ላይ በሚናገሩበት ጊዜ ነበር፡፡ ሶሰተኛው ደግሞ፣ ከሥራ ባልደረቦቻቸው በኩል ነው የሚመጣው፡፡

መረጃ ከተገኘላቸው ወይም ከሠጡት የጤና ባለሙያተኞች መሀከል፣ 780 (55%) የሆኑት የተጋለጡት በሥቸራቸው ምክንያት ከኮቪድ በሽተኛ ነው የሚሉት፡፡ ወደ 92% የሚሆኑት ቢያንስ ቢያንስ አንድ ምልክት ነበራቸው(ትኩሳት፣ ሳል፣ ወይም ትንፋሽ ማጠር)፡፡ 8% የሚሆኑት ደግሞ ምንም አይነት ስሜት አልነበራቸውም፡፡ አብዛኞቹ ማለትም 90% የሚሆኑት ወደ ሆስፒታል ባይገቡም፣ አሳዛኝ ሆኖ 27 የጤና ባለሙያተኞቹ ሞተዋል፡፡ ዝርዝሩ ሰፋ ያለ ሆኖ፣ የሞቱት ሰዎች ባህሪ ሲታይ፣ ልክ እንደሌላው ህብረተሰብ ሁሉ፣ በዕድሜ ገፋ ያሉ ነበሩ፡፡ ለማንኛውም ይህንን የሲዲሲ (CDC) ሠንጠረዥ ይመልከቱ፡፡

 መልክቱ ግልጽ ነው፡፡ ያ ለመቶ ሀያ አንድ የጤና ባለሙያተኞች መያዝ ምክንያት የሆነው ሰው፣ የታመመበት ጊዜ፣ በሽታው አለ የለም እየተባለ በሚሞገትበት ጊዜ መሆኑን ማስታወስ ተገቢ ነው፡፡ መልክቱ ለኢትዮጵያ ጤና ባለሙያተኞች ነው፡፡ ሁለተኛው ደግሞ፣ እነዚህን የጤና ባለሙያተኞች መጋለጥ ሕይወት ማለፍ ምክንያት በደንብ ማጤንና የሚቀነስበት መንገድ መፈለግ ነው፡፡ ለእንደዚህ አይነት ተላላፊ በሽታ ሙሉ ትጥቅ አድርጎ መሥራት የተለመደ ነገር ነበር፣ አሁን ለምን እንግዳ እንደሆነ አይገባንም፡፡ በብዙ መንግሥታት አይን፣ ይህ የጠቅላላ ሀገሪቱን ህዝብ ጤንነት የሚንከባከብ፣ ባብዛኛው ድሙፁን ሳያሰማ ግዴታ የሚወጣውን ሠራተኛና ሥራን እንደ እንጀራ ልጅ መቆጠሩ ቢቆም መልካም ነው፡፡ የሚበቃ በጀትም መመደብ አለበት፡፡ አንባቢ ጤና ባለሙየተኛ ካልሆነ፣ የሲንጋፖር ሰዎች እንዳደረጉት ሁሉ፣ የጤና ባለሙያተኞችን በተገኙበት ማማስገን ተገቢ ነው፡፡ በአሜሪካ የአንድ ነዳጅ ኩባንያ፣ በጋሎን 50 ሳንቲም ቅናሽ በማድረግ ጤና ባለሙያተኞችን ለማመስግን የወሰደውን ርምጃ በምስጋና ተቀብለነዋል፡፡

ለዚህ ሁሉ መፈጠር ሥርጭቱ እንዲባባስ የሚያደርጉ የህብረተሰብ ክፍሎች፣ ነገና ከነገ ወዲያ ተጠያቂ ናቸው፡፡ ህዝብ ባይጠይቅም የህሊና ወቀሳ እየቆየ ነው የሚመጣው፡፡

ዛሬ መግለጫ ስመለከት የኒው ዮርክ አስተዳዳሪው፣ ምርር ያላቸው ይመስላሉ፡፡ ሁሉም ሰው ማስክ ያድርግ በተለይ ከሌላ ሰው ጋር በሚገናኝበት ቦታዎች በሙሉ አሉ፡፡ ድንጋጌም አድርገውታል፡፡ ከንግግራቸው መሀል፣ መልክታቸው፣ ማስክ ሳታደርግ አትጠጋኝ፣ እኔን በቫይረስ የማያስያዝ መብት የለህም አሉ፡፡ (You have no right to infect me) ተመስገን፡፡  

እንግዲህ አጋላጩ ደንታ ከሌለው፣ ተጋላጩ መወራጨት አለበት፡፡ ይህን ስል ግን በምክርና በማስተማር ነው፡፡ ግፋ ቢልም፣ እነግዴየለሾችን አጠገባችን አትድረሱ ማለት ነው፡፡ ይሉኝታ ምን ያደርጋል፡፡ በይሉኝታ ብቻ፣ በሌላ የህብረተሰቡ ቁስል የደረሰውንና የሚደርሰውን አደጋ አይተናል፡፡ ይበቃል፡፡
ከዚህ ጋር አያይዤም የማቀርበው፣ ከዚሁ ከሲዲሲ ከቀረበው ሪፖርት፣ በአሜሪካ በኮሮና ቫይረስ የተያዙ ሰዎችን የዕደሜ ክፍፍል ነው፡፡ ልጆችንም ጨምሮ አይያዙም አይደለም፣ ይያዛሉ፣ መጠኑ ቢለያይም፣ ወይም ደግሞ የህመም ደረጃው ቢለያይም፡፡ ዋናው ጉዳቱ ቫይረሱን እንደምንም አድርገው ሊሞቱ ወደሚችሉ ሰዎች ማድረሳቸው ሰለሆነ፡፡ ተከተቱ ብለናል፡፡


በአሜሪካ በቫይረሱ የተያዙ ሰዎች በዕድሜ ክፍፍል (ከሲዲሲ) ሪፖርት የተዘጋጀ