GOSH HEALTH


Community health 

education in Amharic 

የሱን ኮቪድ ለኔ፣ የኔን ኮቪድ ላንቺ የሚያመላልሰው
የታለ ደሞዙ ሱፉን የለበሰው 5/12/2020


 እንደ ኮቪድ-19 የመሰለ አሰቸጋሪ በሸታ ታይቶም አይታወቅም፡፡ በዚህ ሲሉት በዚያ፣ እየተቀያየረ እየሄደ ነው፡፡ ወዴት እንደሚሄድ መቼም እግዚአብሔር ይጠብቀን፡፡

ለተጨማሪ ንባብ

ድረ ገፁን የጎበኙ ሰዎች ቁጥር

In 2019   413,254                      In 2020   223,924

Other Corona topics


  1. የበሽታ ስሜት የሌለባቸው ግን በኮሮና ቫይረስ መያዛቸው የተረጋገጠ ሰዎች ቁጥር ምን ያህል ይሆን?​
  2. አጠገባችሁ ያለ ሰው በሳርስ ኮሮና ቫይረስ-2 መያዙን ማወቅ ከቻላችሁ 
  3. ​አዲሱ ኮሮና ቫይረስ በአየር ላይና በዕቃዎች ላይ የመቆየት ችሎታ አዲስ ጥናት ውጤት ሰብሰብ ብሎ ለመቆየት በቂና ተጨማሪ መረጃ 
  4. ​​የፊት ማስክ አጠቃቀምን በተመለከተ አዲስ ምክር
  5. ​​በዚህ በኮሮና ምክንያት “አንድ መቶ ሺ ሰው ብቻ ከሞተ ጥሩ ሥራ ሠርተናል ማለት ነው”​ 
  6. በዋሽንግተን ዲሲ በኮሮና በመያዝ ለመጀመሪያ ጊዜ የታወቀው ሰው የቤተክርስቲያን ቄስ ነው
  7. አሳዛኝ ዜና፣ በኮቪድ-19 ምክንያት የመጀመሪያው ትውልደ ኢትዮጵያዊ ህይወት ማለፍ 
  8. ​​​የእናት ሆድ ዥጉርጉር; ዲሱ ኮሮና ቫይረስ አንድ ወጥ አይደለም​​​ስለ አዲሱ ኮሮና ቫይረስ(COVID-19) መድሐኒቶች 
  9.  ​የአዲሱ ኮሮና፣ COVID-19 በትንፋሸ አማካኝነት መተላለፉ ሳያንስ አሁን ደግሞ በአይነ ምድር  
  10. ለመሆኑ በዚህ በአዲሱ ቫይረስ COVID-19 በጣም አደጋ ላይ የሚወድቁ ሰዎች አነማን ናቸው?
  11.  ከኮሮና እንድናለን ብለው ያልተፈቀደ መድሐኒት የወሰዱ  ባልየው ሲሞት ባለቤቱ በጠና ታማለች፡፡
  12. ማድረግ የሚገባዎት አስቀድሞ መጠንቀቅ ተገቢ ነው

ቤተክርስቲያንና ፀሎት ቤቶች፣ በአሁኑ ጊዜ የተለመደውን አገልግሎት መሥጠት አይችሉም

በኮቪድ ሥርጭት፣ አንድ ሲደመር አንድ ከሁለት በላይ ነው 
አንድ ሰው ይበቃል! 5/13/2020
ምዕመናንም ሆነ የሀይማኖት መሪዎች ሊያነቡት የሚገባ 

የአሜሪካው CDC ሲዲሲ በሜይ 12 ባወጣው MMWR ዕትም፣ የቤተክርስቲያን ዘማሪዎች ልምምድ በሚያደርጉበት ጊዜ፣ አንድ የበሽታ ስሜት የነበረው ሰው በቦታው ከነበሩት ዘማሪዎች ከሰባቱ በስተቀር ለሁሉም በኮቪድ መያዝ ምክንያት መሆኑን ዘግቧል፡፡

ይህ ቫይረስ (ሳርስ ኮሮና ቁ2) ሳኮ2፣ ስመ ጥር የሆነበት አንዱ ባህሪው፣ ከሰው ወደ ሰው በቀላሉ መሻገሩ ነው፡፡ ዋናው መተላለፊያ መንገዱ በትንፋሽ በኩል የሚወጣው ቫይረስ ወደ ሌሎች ሰዎች መተንፈሻ አካላት ሲደርስ መሆኑ መታወቅ አለበት፡፡ እንግዲህ፣ ቫይረሱን የተሸከሙት ከሰው መተንፈሻ አካል የሚወጡት ብናኞች መንሳፈፍ የሚችሉበት ርቀት ውስጥ የተገኘ ሰው በቀላሉ ለመያዙ ምንም ጥርጥር የለውም፡፡

ይህ ቫይረስ ሰው ሰብሰብ ሲል ይወዳል፣ የቁጥር ጉዳይ አይደለም፣ አንድም ሰው ይሁን ወይም ከዛ በላይ ቫይረሱ ካለበት ሰው አካባቢ ከተገኘ፣ ሥጦታውን መቀበሉ አይቀርም፡፡ ለዚህ ነው፣ ይህ ነገር እስኪያልፍ ከሰው ራቁ የሚባለው፡፡ ያም በአካል ርቀት ማለት ነው፡፡ ዘመኑ፣ በተለያዬ መንገድ ከሰው ጋር በርቀት መገናኘት ሰለሚችል፣ ማህበራዊ መራራቅ የሚለውን አባባል መቀበል ያዳግተኛል፡፡ Social distancing ከሚባል physical distancing ቢባል ይሻላል፡፡ ምን ይመስላችኋል?

ወደ ዘገባው እንመለስ፡፡
ለተጨማሪ ንባብ

አዲስ ፅሁፍ

በአሜሪካ ጥቁሮች ከድርሻቸው በላይ በኮቪድ-19 እየተጠቁና እየሞቱ ነው

በኮቪድ ወረራ በመጨረሻ ተጠቂ የሚሆነው የህብረተሰብ ክፍል እየታየ ነው 5/8/2020
 

ለዘመናት በብዙ ነገር የተንጋደደ አድልዎ ያለበት የአኗኗር ሁኔታ ለእንደዚህ አይነት ክፉ ጊዜ ለጥቃት አመቺ ሆኖ መገኘትን ይፈጥራል፡፡ ይህ ማህበረሰብ፣ ከትምህርት ደረጃ፣ ከሥራ ደረጃ፣ ከገቢ መጠን፣ ከመኖሪያ ቤትና የአካባቢ አኗኗር ከሌሎቹ የህብረተ ሰብ ክፍሎች ባነሰ ሁኔታ የነበረና ያለ መሆኑ ግልፅ ነው፡፡
ከዚህ በተጨማሪ፣ በቂ የጤና አንክብካቤ አለማግኘት፣ ብዛት ላላቸው ተደራቢ በሽታዎች በመጋለጥ፣ ለኮቪድ-19 አመቺ የጥቃት ሜዳ መክፈቱ ግልፅ ነው፡፡
ይህ በአሜሪካ ነው አንግዲህ፣ ሰለ የትኛው ህብረተሰብ ክፍል እንደሆነ ግልፅ ነው፡፡
አሁን መረጃዎች እንደሚያሳዩት ከሆነ በኮቪድ ምክንያት የአፍሪካን አሜሪካን (ጥቁር አሜሪካውያን) ማህበረሰብ በሰፊው እየተጎዳ ነው፡፡​


ለተጨማሪ ንባብ

ያልነበረው እንደነበረ!
ስመ ጥሩ የሆነው ሀይድሮክሲ ክሎሮኩዊን በጥናት ሲታይ የረዳውም የጎዳውም ነገር የለም፣ እንዳውም… 5/18/2020

    በተስፋም ይሁን ህዝቡን ለማረጋጋትም ይሁን፣ ገና መረጃ በሌለበት ሁኔታ፣ ይህን ለዎባና ለሌሎች በሽታዎች አገልግሎት የሚውል ክሎሮኩዊን ወይም ሀይድሮክሲ ክሎሮኩዊን ለኮቪድ-19 መድሐኒት እንደሆነ ተደርጎ መነገሩ የአደባባይ ሚስጥር ነው፡፡ ብዙዎቻችን፣ ባለሙያተኞች ይህ ነገር የችኮላ ነው፤ የሚታወቅ ነገር የለም፤ በማለት ለመከራከር ሞክረን ነበር፡፡
     ሲጀመር፣ አንድ መድሐኒት ሲሠጥ ጉዳት አለው ወይ ተብሎ ይጠየቃል፡፡ ሀይድሮክሲ ክሎሮኩዊን በራሱ ብቻውን ሳይሆን ዚትሮማክስ ከተባለ መድሐኒት ጋር ሲሠጥ ይረዳል ተብሎ፣ ለህሙማኑ ሲሰጥ ነበር፡፡ ከዚያም፣ እነዚህ ሁለቱ መድሐኒቶች አንድ ላይ፣ ሆስፒታል ለማይገቡ ከውጭ ሆነው መታከም ለሚችሉ ሰዎች ይሠራ ይሆን ተብሎ፣ በጀት ተመድቦ ጥናቶች እየተካሄዱ ነው፡፡ እኔ ራሴ የማውቀው፣ ሁለት የዚህ አይነት ጥናቶች አሉ፡፡
     ነገር ግን፣ የታወቀ ነገር ቢኖር፣ ከላይ የተጠቀሱት ሁለት መድሐኒቶች አንድ ላይ ሲሠጡ የልብ ትርታ መዛባት በማምጣት፣ ህመምተኞቹን አደጋ ላይ ሰለጣሉ፣ ሁለቱም አንድ ላይ እንዳይሠጡ ተብሎ፣ ሀይድሮክሲ ክሎሮኩዊን ብቻውን እየተሠጠ ነው፡፡
ለተጨማሪ ንባብ

ኮቪድ-19 ሰው ከተገናኘ መሠራጨቱ አይቀርም
ቤተክርስቲያኖችን መሠራጫ ቦታ አድርጓቸዋል 5/19/2020 


በ Morbidity and Mortality weekly report (MMWR) በሜይ 19 ባወጣው እትሙ፣ አርካንሳስ በተባለ ሰቴት ባንድ ቤተክርስቲያን ውስጥ የኮቪድ-19 ሥርጭትና ውጤቱን ያትታል፡፡ ዝጉ ሳይባል፣ ለደረሰው አደጋ ተወቃሽ ባይኖረም፣ ዝጉ ከተባለ በኋላ፣ አገልግሎት ለመሥጠት በራቸውን የከፈቱ ቤተ ክርስቲያኖች በደረሰባቸው አደጋ ምክንያት መልሰው እየዘጉ ነው፡፡

ይህ የሆነው በቴክሳስና በጆርጂያ ስቴቶች ነው፡፡ እንደ ዋሽንግተን ፖስት (ጋዜጣ) ዘገባ፣ እነዚህ፣ ቀድመው እንከፍት ብለው የከፈቱ ናቸው፤ በጆርጂያ ስቴት፣ ካቶሳ ባፕቲስት ታበርናክል ተብሎ የሚጠራ፣ በሪንግጎልድ ከተማ፣ በሩን ከፍቶ፣ ምንም እንኳን የመራራቅና ፅዳት በማድረግ የበሽታውን ሥርጭት ለመከላከል ቢሞክሩም፣ ብዛት ያላቸው ቤተሰቦች በቫይረሱ ሰለተያዙ፣ ቤተክርስቲያን በሩን እንደገና እንዲዘጋ ተገዷል፡፡ በቴክሳስ፣ በሂዩስተን፣ ሆሊ ጎስት ተብሎ የሚጠራ ቤተክርስቲያን፣ በሩን ላልተወሰነ ጊዜ አንዲዘጋ ተገዷል፡፡ ይህም የሆነው፣ አምስት የቤተክርስቲያኑ አባላት በኮቪድ መያዛቸው ከተረጋገጠና፣ ከቄሶቹ መሀከል አንዱ ሰለሞተ ነው፡፡

በመግቢያው እንደተጠቀሰው በአርካንሳስ የታየው፣ ገጠራማ በሚባል ቦታ የሚገኝ 92 አባላት ያሉት ቤተ ክርስቲያን ውስጥ፣ 35 በኮቪድ መያዛቸው በላቦራቶሪ ሲረጋገጥ፣ ከመሀከላቸው ሶስት ሰዎች ህይወታቸው አልፏል፡፡ የዚህ ሳይበቃ፣ ከቤተክርሰቲያኑ በኮቪድ መጋለጥ ጋር በተያያዘ፣ ከነዋሪዎች መሀከል 26 ሰዎች ተይዘው፣ ከመሀከላቸው የአንድ ሰው ህይወት አልፏል፡፡ ሥርጭቱ በአንድ ቦታ እንደማይቆም መረጃም ነው፡፡ ይሁንብኝ ብለው ደፍረው ለቫይረሱ ወደሚጋለጡባቸው ቦታ መሄድ፣ ከተያዙ፣ በሽታው በነሱ ብቻ አይቆምም፡፡ አልሄድም ላለው ወይም ላልሄደው ሰውም ይተርፋሉ ማለት ነው፡፡

የአርካንሳውን ነገር ጨመር አድርገን ስንመለከት፣ በስቴቱ እንደ ገጠር የሚቆጠር፣ 25ሺ ነዋሪዎች ብቻ ባሉበት ካውንቲ፣ በማርች 16፣ የመጀመሪያ የተባሉ ባልና ሚስት በኮቪድ መያዛቸው ሪፖርት ለጤና ቢሮው ይደርሳል፡፡ ባልየው፣ በአካባቢው የሚገኝ ቤተክርሰቲያን ቄስ ነው፡፡ ባልና ሚስቱ፣ በማርች6-8 ባለው ጊዜ ውስጥ ቤተክርስቲያኑን በሚመለከት ፕሮገራሞች ላይ ይሳተፋሉ፡፡ ቆየት ብለው፣ ከሶሰትና ከአራትና ቀናት በኋላ የበሽታ ስሜት ይሰማቸዋል፡፡ ባልየው ግን ስሜት ከመሰማቱ በፊት፣ የመፅሐፍ ቅዱስ ፕሮግራሞች ይሳተፋል፡፡ በነዚህ ፕሮግራሞች ተሳትፈው ከተጋለጡ 92 ሰዎች መሀከል፣ 35ቱ በላቮራቶሪ የተረጋገጠ በኮቪድ-19 መያዛቸው ይታወቃል፡፡ ከነዚሀ መሀከል ነው ሶስት ሰዎች የሞቱት፡፡ በዕድሜ ተከፋፍሎ የተያዙ ሰዎች ሁኔታ ሲታይ፣ በቫይረሱ በመያዝ፣ ዕድሜያቸው ከ18 በታች ለሆኑት 6.3%፣ ዕድሜያቸው ከ19-64 ለሆኑት ደግሞ፣ 59.4%፣ ከ65 አመት በላይ ለሆኑት 50% ነበር፡፡ ፕረስንቱ የሚጠቁመው፣ በአድሜ ክልል ለቫይረሱ ተጋልጠው የተያዙትን ነው፡፡

ከዚያ በኋላ፣ መደበኛ የሆነው፣ የተጋለጡ ሰዎች ክትትል ሲደረግ፣ በማህበረሰቡ ውስጥ 26 ሰዎች በተጨማሪ መያዛቸው ይረጋገጣል፡፡ እነዚህ 26 የሚሉት፣ በቤተክርሰቲያኑ ፕሮገራም ተሳትፈው ከነበሩት ሰዎች ጋር ግንኙነት እንደነበራቸውና ቫይረሱንም ከነሱ ነው ያገኘነው፡፡ የቤተክርሰቲያኑን ፕሮግራም ያልተሳተፉ፣ ነገር ግን፣ ፕሮግራሙን በተሳተፉ ሰዎች አማካኝነግ በቫይረሱ ከተያዙት ከ26 ሰዎች መሀከል፣ አንድ ሰው ሕይወቱ አልፏል፡፡

ከዚህ ሪፖርት መማር የምንችለው ሁለት ነገሮች አሉ፡፡ አንደኛው በግልፅ፣ ከሰው ጋር መገናኘት ለቫይረሱ መጋለጥን ያስክትላል ነው፡፡ እንግዲህ በአዳራሽም ውስጥ ሆነው፣ መደበኛ መራራቅ አደረግን ባሉት ቤተክርስቲያኖች፣ ሰዎች ተጋልጠዋል፡፡ ሰለዚህ የቫይረሱ አደገኛ ችሎታ ነውና፣ ሰው ለሰው በተለይም ብዛት ያለው ሰው ባንድ ቦታ መገናኘቱን ለተወሰነ ጊዜ ማቆም አለበት፡፡

ሁለተኛው ትምህርት፣ የአርካንሳው ቄስ፣ በቫይረሱ ተይዞ፣ ግን የበሽታ ሰሜት ሰላልተሰማው፣ የመፅሐፍ ቅዱስ ፕሮግራም ላይ በመሳተፉ ነው፣ ለተሳታፊዎች መያዝ ምክንያት የሆነው፡፡ ይህ ነው እንግዲህ ሥርጭቱን ለመግታት አስቸጋሪ የሚያደርገው፤ የበሽታ ሰሜት እሰኪሰማቸው ድረስ፣ ስሜት አልባ የሆኑ ሰዎች፣ ቫይረሱን ያስተላለፋሉ፡፡ ሰለዚህ እንዴት ብለን ነው ማን አለበት ማን የለበትም ማለት የምንችለው፡፡ ለዚህ ነው፣ ከሰው ጋር በምትገናኙበት ቦታ ማስክ፣ ወይም አፍና አፍንጫ መሸፈኛ አድርጉ የሚባለው፡፡ ዋናው ግቡ፣ እንደቄሱ በቫይረሱ ተይዘው ስሜት አልባ የሆኑ ሰዎች አፍና አፍንጫቸውን በመሸፈን የቫይረሱን ሥርጭት እንዲገድቡ ነው፡፡ ለተጨማሪ ንባብ

ጎሽ የጤና ትምህርትና ምክር በአማርኛ
አዘጋጅና አቅራቢ ዶ/ር ገበየሁ ተፈሪ

 5/06/2020
አስፕሪንና ኮቪድ-19

 አሳ ጎርጓሪ ዘንዶ አወጣ

መቼም ኮሮና ወይም ኮቪድ ከተከሰተ ወዲህ፣ እርስ በርስ አትነጋጋሩ የሚል የባቢሎን ግንባታ አይነት ርግማን ሳይወርድብን አልቀረም፡፡
በመሠረቱ፣ ኮሮና ቫይረስ ቁ 2 ነው አዲሱ ነገር፣ የሚያሰከትለው በሸታም እንግዳ ነው ሊባል ይችላል፡፡ ያ ግን ከሙያ ውጭ ለሆኑ ሰዎች ነው፡፡ ከዚህ በፊት ሳርስ የሚባል በሽታ ለተወሰነ ጊዜ አለምን ሲያሸብር፣ እንዳሁኑ ፖለቲከኛውም ሆነ፣ አንድ ቀን አንኳን በእጁ በሽተኛ ነክቶ የማያውቀው ምሁር ሃሳብ ሲሠጥ አላየንም፡፡
ይሕ ግን የተለየ ነው፡፡ ያላዋቂው የሚሰነዝረው ሀሳብ ሌላ አላዋቂ ላይ ሲደርስ ጉዳት እየታየ ነው፡፡ ከታወቁ ጆርናሎች ወይም የጤና መፅሔቶች ተነበው የማያልቁ፣ ሰለዚህ ቫይረስና በሽታ የሚወጡ ፅሁፎችን ሳያነቡ፣ ለሚፅፉትም ነገር መረጃቸውን ሳይጠቅሱ፣ አንዳንድ ሰዎች ለአንባቢ የሚያቀርቧቸውን ፅሁፎች መመልከት እየከበደ መጥቷል፡፡ እንደ ፖለቲካው፣ የራሳቸው ጉዳይ ነው ብሎ ማለፍ የሚቻልም አይደለም፡፡
ያላዋቂ ሀሳብ ሲሰጥ የደረሰውን ጉዳት እናስታውስ፤


ለተጨማሪ ንባብ

Drone pictures show bodies being buried on New York's Hart Island. (CNN) One indignity of the coronavirus pandemic is dying alone. The victims wheeled from packed morgues into refrigerated trailers outside hospitals. No mourning at houses of worship, funeral homes or cemeteries.


ተቀባይ ቤተሰብ የሌላቸው በኮሮና ምክንያት የሞቱ ሰዎች በኒው ዮርክ በጀምላ መቃብር ሲቀበሩ


ከዚህ ቀድም ብዙም ሽብር እንዳይፈጠር በማለት፣ አንዳንድ መረጃዎችን ቆጠብ በማድረግ ወደ ትምህርቱ ብቻ በማድላት ብዙ ጥረት ተሞክሯል፡፡ አሁን ግን፣ በኢትዮጵያ ያሉ ዘመዶቻችን ያዳመጡም አይመስሉም፡፡ የሚሰጣቸውን ምክር ተግባራዊ እያደረጉ አይደለም፡፡
አደጋው እዚህ ላይ ነው፡፡ ይህ ኮቪድ-19 ልክ ከማዕበል በፊት እንዳለ ጊዜያዊ ፀጥታ ነው፡፡ በአሜሪካ አንኳን፣ በዋሽንግተን ስቴት በሽታ ገባ ሲባል፣ ኒው ዮርክና ኒው ጀርሲ ምንም የሚፈጠር አልመሰለም ነበር፡፡ በሰማንታት ዕድሜ የሆነው ተመልከቱ፡፡ 
     በዚህ በሽታ ሥርጭት፣ ሁልጊዜም ቢያንስ ቢያንስ የሁለት ሳምነታት ወይም ከዛ በላይ የመዘግየት ሁኔታ አለ፡፡ ያ ማለት ቫይረሱ በሰዎች መሀል ተሠራጭቶ፣ ነገር ግን ጉልህ የሆነ የሞትና የህመም ሁኔታ በሰፊው መታየት አስኪጀምር ድረስ ነው፡፡ እና ዛሬ ለመለከላከል ያልሞከርነው ነገር ውጤት ከሁለት ሳምንት በኋላ ነው የሚታየው፡፡
     በመጀመሪያ ቀለል ያለ ስሜት ያላቸው ሰዎች በቫይረሱ መያዛቸውን ለማወቅ ምርምራ መደረግ አለበት፡፡ ከዛ ውጭ ግን አለ የለም ለማለት አስቸጋሪ ነው፡፡ አሜሪካም ቢሆን፣ የለም፣ ቀላል ነው እየተባለ፣ ውስጥ ለውስጥ ሲዟዟር ከርሞ ጉዱ የወጣው ዘግይቶ ነው፡፡
      በኢትዮጵያ የሚታየው መዘነጋት በጣም አደገኛ ነው፡፡ ኢጣልያ የደረሰውንም ማስተዋል ያስፈልጋል፡፡ ቅር እያለኝ፣ ከላይ የተጠቀሰውን ፎቶ ማካፈል ወሰንኩኝ፡፡ ፎቶ የሚያሳየው፣ በኮቪድ ምክንያት ሞተው የሚቀበላቸው ቤተሰብ የሌላቸው ሰዎች በአንድ ጉደጓድ በብዛት ሲቀበሩ ነው፡፡ ቀባሪም ጠፋ፡፡
      በውጭ ለምትኖሩ ኢትዮጵውያን ጥሪ ለማቅረብ እወዳለሁ፡፡ እያንዳንዳችሁ በነፍስ ወከፍ፣ ሰልክ አንስታችሁ፣ ቤተ ዘመዶቻችሁን ምክሩ፡፡ ደውሉና አስተምሩ አስጠንቅቁ፡፡ ከናንተ ሲመጣም ሊደመጥ ይችላል፡፡  አደራ!! 

በመኪናዎ ሆነው ማዳመጥ የሚችሉት ትረካ

የህዳሩ የኢንፍሉዌንዛ ወረርሽኝም ሆነ ያሁኑ የኮቪድ ወረርሽኝ ባለሥልጣን አይፈራም፡፡
ያሁኑ ወረርሽኝ፣ የእንግሊዙን ጠቅላይ ሚኒስትር፣ የሩሲያን ጠቅላይ ሚኒስትርና ሌሎች ታዋቂ ሰዎችን መያዙ ይታወቃል፡፡ የህዳሩ ወረርሽኝ በኢትዮጵያ፣ ራስ ተፈሪን (በኋላ አፄ ኃይለ ሥላሴ) የጦር ሚኒስትሩን ፊታውራሪ ሀብተ ጊዮርጊስን ይዞ እንደነበር ያውቃሉ ወይ? ይህንን ታሪክ አድምጡ፡፡

ግድ የለም ይነጋል የሚደረገውን አንድ ላይ እናድርግ

በሠርግ ዕለት ያልተጠራው ተጋባዥ ኮቪድ-19 ሠርገኞችን … 5/25/20202

 ሰው ከሰው ጋር ከተገናኝ መተላለፍ መቻሉን ያስመሰከረው ሳርስ ኮሮና ቁ 2፣ (ሳኮ2) በተለያዩ አጋጣሚዎች መሠራጨቱን አይተናል፡፡ እንግዲህ፣ በልደት፣ በሀዘን፣ በቤተክርሰቲያን ስብስብ ተላለፈ፡፡ ትልልቅ የሚባሉ የህዝብ በአላት ላይ፣ ሠርጭቱ ከመጠን አልፎ የሚሄድበት መሆኑ ታውቋል፡፡ በውሀን ከተማ፣ የቻይኖቹን አዲስ አመት ለማክበር የሄደ ህዝብ ነው ሥርጭቱን ከቁጥጥር ውጭ ያደረገው፡፡ የዛሬ መቶ አመት የታየው የስፓኒሽ ኢንፍሉዌንዛ፣ በኢትዮጵያ የህዳር በሽታ፣ በጣም የገነነው የህዳር ሚካኤል በተከበረ በሳምንቱ ነው፡፡ በነገራችን ላይ የህዳር በሽታና የኮቪድ አካሄድ ተመሳሳይ ነው ማለት ያስደፍራል፡፡ ለማንኛውም የዚህን ታሪክ ትረካ ክፍል አንድና ሁለትን ብታዳምጡ ብዙ መገንዘብ ትችላላችሁ፡፡

እስካሁን ስለ ሠርግና ኮቪድ ወግ ባለው የፅሁፍ ምንጭ ሰላልቀረበ፣ ማካፈልም አልተቻለም ነበር፡፡ አሁን ግን በአርቲክል መልከ ከጤና ባለሙያኞች በኩል የቀረበ ፅሁፍ ላካፍላችሁ፡፡

ነገሩ የሆነው በጆርዳን ነው፡፡ በማርች 2020፣ በሠርግ የተነሳ፣ ሰፋ ያለ የኮቢድ-19 ሥርጭት ይከሰታል፡፡ እንግዲህ እንዲህ አይነት ሁኔታ ሲፈጠር፣ የመንግሥት መደበኛ ሥራ መሆን የሚገባው፣ በሠርጉ ለት የተገኙ ሰዎችን ፈልጎ ማግኘት፣ መጠየቅና መመርመር ነው፡፡ ጆርዳንም ይህንን አደረጉ፡፡ የሚገርመው ነገር የዚህ የሠርጉ ሥርጭት እሰኪፈነዳ ድረስ፣ ማለትም አስከ ማርች 15፣ በጆርዳን አንድ በላቦራቶሪ የተረጋገጠ በኮሮኖ የተያዘ ሰው ብቻ ነበር የሚታወቀው፡፡

በማርች 13፣ 2020 ሁለት ሰአታት በወሰደ ሠርግ ላይ ሥርጭት ይከሰታል፡፡ ሠርጉ፣ ለአራት መቶ ሰዎች ተብሎ የተዘጋጀ ነበር፣ የተገኙት ሰዎች ትክክለኛ ቁጥር ባይታወቅም፣ ወደ 360 የሚሆኑ ሰዎች እንደታደሙ ይገመታል፡፡ ከአካባበዊ የጤና ቢሮ ጋር በመሆን፣ አጥኝዎቹ፣ ታመሙ አልታመሙም 360 ሰዎች ላይ ምርመራ ያደርጋሉ፣ በአፍንጫ በኩል በሚደረግ ቫይረሱ መኖሩን የሚያረጋግጥ ምርመራ ነው፡፡ ሠርጉ ላይ የተገኙ ሰዎች ብቻ ሳይወሰን፣ ከነሱ ጋር ግንኙነት የነበራቸው ወይም የተጋለጡ ሰዎችም ጥናቱ ውስጥ ተካተዋል፡፡ ተጨማሪ መረጃዎችም ተሰበሰብዋል፡፡

ቫይረሱን ይዞ የመጣና ለመተላለፍ ምክንያት የሆነው ሰው፣ ሌላ ቢሆን ጥሩ ነበር፣ ነገር ግን የሙሽራዋ አባት ሆኖ ነው የተገኘው፡፡ ሰውየው ከሠርጉ ሁለት ቀናቶች በፊት፣ ሳል፣ ትኩሳትና፣ ንፍጥ (ይቅርታ) ነበረው፡፡ ከሠርጉ ከሁለት ቀን በኋለ ወደ ድንገተኛ ክፍል ሄዶ ሲመረመር በኮቢድ-19 ወይም ሳኮ2 መያዙ ይረጋገጣል፡፡ ሰውየው ከስፔይን ነበር የተጓዘው፣ በስፔይን፣ ኮቪድ ካለው ሰው ጋር ለመገናኘቱ የሚታወቅ ነገር የለም፡፡ ከሠርጉ ከአራት ቀናት በፊት ጆርዳን ሲመጣ ሙሽራውን ጨምሮ ከቅርብ ቤተሰብ ጋር ተገናኝቷል፡፡

ምርመራው የተደረገው ከሠርጉ አራት ሳምንታት በኋላ ሲሆን፣ ከሙሽራዋ አባት ጋር 85 ሰዎች በቫይረሱ መያዛቸው ይረጋገጣል፡፡ከነዚህ መሀል 76 በሠርጉ ላይ የተገኙ ሲሆን፣ ዘጠኙ ግን በሠርጉ ላይ ያልነበሩ፣ ነገር ግን ወደ ሠርጉ ከሄዱ ሰዎች ጋር ግንኙነት የነበራቸው ሰዎች ናቸው፡፡ የሚገርመው፣ በጆርዳን ብሄራዊ ፖሊሲ መመሪያ መሠረት ሁሉም በኮቪድ-19 የተያዙ ሰዎች ሆስፒታል ገብተው ክትትል ተደረገላቸው፡፡

ከ76ቱ ሠርጉ ላይ ከተገኙት እና በሳኮ2 መያዛቸው ከተረጋገጠው ሰዎች መሀል፣ 40ዎች (52.6%) የበሽታው ስሜት ነበራቸው፡፡ 36ቱ (47.4%) የበሽታ ስሜት አልነበራቸውም፡፡ ከተያዙት መሀከል አንደኛዋ ነብሰ ጡር ነበረች፣ ነገር ግን በሰላም ተገላግላለች፡፡ ከ48 ሰኣታት በኋላ አዲሱ ልጅ ምርመራ ተደርጎለት ቫይረሱ አልተገኘበትም፡፡ አነዚህ ሰዎች ሁሉ ክትትል ያደረገው የሀገሪቱ የጤና ሚኒስቴር ነው፡፡

አብዛኛዎቹ ስሜት የነበራቸው ሰዎች፣ በብዛት የታየባቸው ምልክት ትኩሳት፣ መናፈጥና፣ ራስ ምታት ነበር፡፡ ሌሎችም ተጨማሪ ምልክቶች እንደ ጉሮሮ መከርከር፣ ድካምና ጡንቻ ህመም፣ ትንፋሽ ማጠር ስሜትም ነበሩ፡፡ ከሁለት ሰዎች በስተቀር በሌሎቹ ቀለል ያለ ሁኔታ ነው የነበረው፡፡ አንድ የ80 አመት የጡት ካንሰር የነበራት አሮጊት፣ እየከፋ የሚሄድ የሳምባ ምች (ኒሞኒያ) ይዟት፣ ሆስፒታል በገባች ከሁለት ሳምንት በኋላ ሞተች፡፡ በዚህ ሥርጭት፣ ከተጋለጡ በኋላ የበሽታ ስሜት ለመከሰት የወሰደው ጊዜ አምሰት ቀናት ነበር፡፡ አማካይ ነው፣ ገደቡ ከ2 አስከ 13 ቀን ድረስ ነበር፡፡

እነዛ ድግስ ሳይበሉ በኮቪድ የተያዙ ዘጠኝ ሰዎች ሁሉም፣ ወደ ሠርግ ሄደው ቫይረሱን ይዘው የተመለሱ ሰዎች ቤተሰቦች ናቸው፡፡ ማመላለስ ይሏችኋል ይህ ነው፡፡ ከዘጠኙ መሀል፣ አራቱ የበሽታ ሰሜት ነበራቸው፡፡ አምስቱ ግን አልነበራቸውም፡፡

ይህ ሪፖርት ብዙ ምክሮች ልናገኝበት የምንችል ነው፡፡
1ኛ. ግልፅ እንደሆነው የሰዎች ስብስብ መፈጠሩ
2ኛ. በሁለት ሰአታት ውስጥ ያን ያህል ሥርጭት መፈጠሩ፣
3ኛ› በአንድ ሰው አማካኝነት ብቻ መሆኑ፡፡ ሰዎቹ ከሰውየው ጋር የነበራቸው ርቀት ወይም ቅርበት አይታወቅም፡፡ ነገር ግን የሙሽራዋና የሙሽራው ወላጆች በር ላይ ቆመው የሚመጡ ሰዎችን ሲቀበሉ ነበሩ ይላል ሪፖርቱ፡፡ እንደዛ ከሆነ ደግሞ፣ በጣም አጭር ጊዜ ነው የነበረው፡፡ ግን መተቃቀፍ መሳሳሙም አለ፡፡
4ኛ. ቫይረሱ ቤት ድረስ ሄዶ ሠርግ ላይ ያልተገኙ ሰዎችን መያዙ
5ኛ. ቁጥራቸው ከፍ ያለ ስሜት አልባ ሰዎች መኖራቸው
6ኛ. መደበኛ ክትትልና፣ የተያዙትን ለይቶ ማወቅና ማግለል፣ እንደ ሪፓርት አቅራቢዎች ዘገባ፣ በቀጠለው ክትትል ሌላ ሰው አለመያዙ ሌላ ትምህርት ነው፡፡
7ኛ. በዚህ ዘገባ በተደረገው ስሌት፣ 1 በቫይረሱ የተያዘ ሰው ከ2 አስከ 3ት ለሚሆኑ ሰዎች እንዳስተላለፈ ነው፡፡ ይህ ስሌት በሽታን ለመቆጣጠር በሚደረግ ዝግጅት ወሳኝ ነው፡፡ ይሀ ቁጥር ግን፣ በጣም በተጣበበ ብዛት ያላቸው ሰዎች ባንድ ላይ በሚኖሩበት ቦታ ከፍ ያለ ይሆናል፡፡ በአሜሪካ ሰሌት አስር ነው ሲባል ነበር፡፡
8ኛ. ቫይረሱ እንደምንም ብሎ የሚገለው ሰው እንዳገኘ መገንዘብ ወሳኝ ነው፡፡

መልካም ንባብ፡፡

ሙከራው በንግግር ብቻ በአፍ በኩል በቂ የአየር ጠብታዎች እንደሚወጡ ያሳያል

የኮሮና ቫይረስ (SARS-CoV-2) በስፋት ሊሠራጭ የቻለበት አንዱ ምክንያት በቫይረሱ ተይዘው ግን ስሜት አልባ በሆኑ ሰዎች አማካኝነት ነው፡፡ የነዚህ ሰዎች ቁጥር በዚሁ በጎሽ ድረ ገፅ በሌላ ርዕስ እንደተጠቀሰው ከ30-60 ፐርሰንት ሊሆኑ ይችላሉ ነው፡፡ ሲዲሲ ራሱ 25 ፐርስንቱን ተቀብሏል፡፡

ታዲያ እነዚህ ሰዎች፣ ካላሳላቸው ወይም ካላስነጠሳቸው፣ በመተንፈሻ አካላቸው ያለውን ቫይረስ እንዴት አድርገው ነው የሚያስወጡት፣ ከወጣስ፣ ለአይን የማታይ ጠብታዎች በንግግር ይወጡ ይሆን የሚል ጥያቄ ነበር፡፡ ሌላው ደግሞ፣ ሁሉም ሰው ማሰክ ያድርግ ሲባል፣ ዋናው አላማ፣ ከእነዚህ ስሜት አልባ ከሆኑ ሰዎች ትንፋሽ የሚወጣውን የአየር ጠብታ በዛውም ቫይረሱን ለመግታት ነው፡፡ እናስ፣ ማስክ ማድረጉ ምን ያህል ያሰቀረዋል የሚል ጥያቄም አለ፡፡

ለተጨማሪ ንባብ

Copyright 2013. Gosh Health. 

All Rights Reserved.