ጎሽ ጤና

የጤና ትምህርትና ምክር በአማርኛ

GOSH HEALTH​

​Community Health Education in Amharic

"ኢንግላንድ ግብፅን ሰለያዘች፣ የግብፅን የህይወት ምንጭና የውሀውን ተፋሰስ ለመቆጣጠር መመኘት አለባት፡፡ እነዚህ ደግሞ በኢትዮጵያ ተራራማ ቦታ ነው የሚገኙት፡፡"  ​ከመጽሐፉ የተወሰደ. 

                  ስለ መጽሐፉ ​በተጨማሪ


ፈጣሪ ምነው ረሳኸኝ?
ነገሩ እንዲህ ነው፡፡ አንድ አካባቢ ከባድ ዝናብ እንደሚጥል ይነገራል፡፡ ነዋሪዎችም፣ የጎርፍ አደጋ ሊኖር ስለሚችል ዝግጅት እንዲያደርጉና ቤታቸውን እንዲለቁ ይመከራሉ፡፡ ጎረቤቶች በሙሉ ተዘጋጅተው ቤታቸውን ለቀው ይንቀሳቀሳሉ፡፡ አንድ ሰው ግን ቤቴን አለቅም ብሎ፣ ዝግጅትም ሳያደርግ ቤቱ ውስጥ ይቀመጣል፡፡ ጎረቤቶቹ ሲወጡ፣ ይጠሩትና እንሂድ ሲሉት፣ አልሄድም ብሎ ይመልስና ቤቱ ውስጥ ይቀመጣል፡፡ ዝናቡ እንደ ጎርፍ ወረደ፣ የአካባቢው ውሀ መጠን ጨመረ፡፡ በዚህ ጊዜ፣ አንድ ሰው በጀልባ እየቀዘፈ ወደ ሰውየው ቤት ጠጋ ብሎ፣ ሰውየውን ና እንሂድ ይለዋል፡፡ ሰውየው አሁን ከቤት ወጥቶ ጣራው ላይ ለመቀመጥ እየተዘጋጀ ነበር፡፡ አሁንም አልሄድም ይላል፡፡ በመጨረሻ፣ ሰውየው ጣራው ላይ ቢቀመጥም፣ የውሀው መጠን እሱ የተቀመጠበት የቤቱ ጣራ ድረስ ይደርሳል፡፡ ይህንን ሲያይ፣ በመጨነቅ ወደ ላይ ያንጋጥጥና፣ ፈጣሪን፣ ምነው ረሳኸኝ? ብሎ መውቀስ ይጀመራል፡፡

የተሠጠው መልስ፤ ለህዝበ ሲነገር ሰምተሀል፤ ጎረቤቶችህን ላኩልህ፤ ባለ ጀልባውን ሰውዬም ላኩልህ፤ አልሰማ አላይ አልክ፣ የሚል ነበር፡፡

ባገራችን ጉዳይ ብዙ ምልክቶችና መልክቶችን ማስተዋል ተስኖን፣ አሁን፣ እንደኔ ከሆነ መልክቱ በዓባይ በኩል መጥቷል፡፡ የዓባይ ነገር ከአገራችን ህልውና ጋር የተያያዘ ነው፡፡ አንብቡ፣ አንብቡ፣ በመረጃዎች የተደገፉ ጽሁፎችን አንብቡ፡፡

አሁን ድምፁን ያላሰማ፣ እንኳን ለሰው ለፈጣሪም አይመችም፡፡ ለሀገርም አይጠቅምም፤ ለወገንም አይሆንም፡፡


ግብፅ፣ ኢትዮጵያ የደከመች ወይም ኢትዮጵያን ያደከመች መስሏት፣ በአዲሷ ሀያል በኩል የሷን ፍላጎት ብቻ ልታስፈፅም ተነስታለች፡፡ ተረኛው ትውልድ እየተፈተሸ ነው፡፡ ወደዚህ በመሄድ ማመልከቻ ይፈርሙ!!  


Ethiopia deserves its fair share of the Nile to lift its people out of poverty.


 SIGN THE PETITION​​

ተጨማሪ ንባቦች


  1. ​​​​​በእጅ ስልክዎ (cell phone) አይንዎ ሊታወር ይችላል ​ 
  2. የለንደኑ ኤች አይ ቪ(HIV) በሽተኛ ሊፈወስ ይችላል ተባለ
  3.   ሆስፒታሎች እኮ ንፁሕ አይደሉም! 
  4. ቡና መጠጣት ለጉበት ጥሩ ነው 
  5. ፀጉርዎ ለመድሃኒት መጠን መለኪያ ሊሆን እንደሚችል ያውቃሉ ወይ? 
  6. የትዳር ጓደኛዎን ከመጠርጠርዎ በፊት ይህንን ያንብቡ 
  7. ዋዜማ ስኳር ​Pre diabetes ቅድመ ስኳር በሽታምልክት ሳይሠጡ ሳያስጠነቅቁ እያዋዙ ብቅ ከሚሉ በሸታዎች አንዱ የስኳር በሽታ ነው፡፡ ፡ 
  8. ​​​ለመሆኑ የደም ግፊትዎ መጠን ምን ያህል ነው?
  9. ​​የስኳር ህመም በዓይን ላይ የሚያስከትለዉ ችግር  ፅሁፍ
  10. “ነቅሎ ተከላ” ከየት መጣ? 
  11. ሲስተር መዓዛ እንዴት በኤች አይ ቪ ልትያዝ ቻለች?   
  12. ስለ አልኮልና እርግዝና    
  13. በእርግጥም ለወሊድ መቆጣጠሪያ   የሚሆን ክትባት 
  14. የመዳፍ ንባብ በጋምቤላ
  15. ሳይነከሱ በውሻዎ ወይም በድመትዎ  አማካኝነት በሽታ መያዝ ​ይህ፣ በነገራችን ላይ አዲስ ግኝት ነው፡፡  
  16. የአትላንታ ሼራተንን ሆቴልን ያዘጋው  ተላላፊ የሳምባ ምች  
  17. Hepatitis A ሔፓታይትስ ኤ 
  18. ​​ታይፎይድ ሜሪ   
  19. በከፍተኛ ቁጥር የሚገኘው የአባለ ዘር በሽታ?? 
  20. ባለ ኤድሱ (AIDS) ድመት ታሪክ 
  21. ከድጡ ወደ ማጡ  Vaping (E – Cigarette)ና መዘዙ ሲጋራና ሲጋራ ማጨስ ያሰከተለውና የሚያስከትለው ጉዳት 
  22. አወዛጋቢው በስኳር ኢንዱስትሪ የተጠናው ጥናት ተጋለጠ  
  23. ከካንሰር ኬሚካሎች የተነካካው መድሐኒት ዛንታክ Zantac ይባላል ዋናው ኮምፓውንዱ ራኒቲዲን Ranitidine ነው፡፡ 

ድረ ገፁን የጎበኙ ሰዎች ቁጥር 

In 2019   413,254 

In 2020   134,751

አሳዛኝ ዜና፣ በኮቪድ-19 ምክንያት የመጀመሪያው ትውልደ ኢትዮጵያዊ ህይወት ማለፍ  (3/30/20)
       

            ወሳኝ መልክት ሰላለው ባካችሁ አካፍሉ 
በተለይም በዲሲ፣ ቨርጂኒያና፣ ሜሪላንድ አካባቢ የምትኖሩ

የ57 አመት ጎልማሳ የነበረ ሰው በዚህ በኮቭድ-19 ምክንያት ሕይወቱ ያለፈ መሆኑን ጓደኞቹና ቤተዘመዶቹ አስታወቃል፡፡ በዋሽንግተን ዲሲ አካባቢ ኑዋሪ የነበረው ትውልደ ኢትዮጵያዊን ሞት አስመልከቶ፣ ከቤተሰቦቹ በኩል ዜናው እንዲነገርና ለሌሎች ማስገንዘቢያ እንዲሆን ፈቃድ መሠጠቱ ምስጋና የሚያሰጥ ነገር፡፡ ያም ሲሆን ማንነታቸው በተጠበቀ መልክ እንዲቆይም አሳስበዋል፡፡ ከሁሉም በፊት በሰውየው ህይወት ማለፍ ሀዘን የተሰማን መሆኑን እየገለጠን፣ ለቤተሰቦቹም ብርታቱንና መፅናናቱን ፈጣሪ እንዲሰጣቸው እንመኛለን፡፡

ተጨማሪ ሁኔታ ደግሞ፣ ባለቤቱና ልጁም በዚሁ በኮቪድ መያዛቸው ተረጋግጧል፡፡ እነሱንም ከበሽታው እንዲያገግሙ በፀሎት እንርዳቸው፡፡ ሕይወቱ ያለፈው ይህ ኢትዮጵያዊ፣ ከአውፕላን ማረፊያ መንገደኞችን የሚያመላለስ የታክሲ ሥራ ላይ እንደነበር ይታወቃል፡፡

ይህን አጋጣሚ በመጠቀም፣ ተጨማሪ ምክሮች መሥጠት የግድ ነው፡፡ በመሠረቱ እንዲዚህ ያልተለመደ አዲስ ተላላፊ በሽታ ቀርቶ፣ ሌሎች ብዛት ያላቸው በሽታዎች፣ በአንድ ሰው ላይ በሚገኙ ጊዜ፣ ሀኪሙ ለአካባቢው መንግሠት ወዲያውኑ እንዲያስታውቅ የሚያስገድድ ህግ አለ፡፡ ሰለዚህ ሀኪሞች ሪፖረት ያደርጋሉ፡፡ ከቆዩት በሽታዎች አንዱ የሳንባ ነቀርሳ ነው፡፡ ሌለችም የአባለ ዘር በሽታዎች ሲከሰቱ፣ ሪፓርት እንዲደረጉ ህጉ ያስገድዳል፡፡ ሪፓርት ከተደረገ በኋላ፣ በሽታው የተገኘበት ሰው የሚኖርበት መንግሠት የጤና ቢሮ ክፍል፣ በሽታው የተገኘበትን ሰው በመጠያቅ፣ የንክኪ ምርመራ ይጀምራል፡፡ በአንግሊዝኛ (Contact Investigation) ይባላል፡፡ ሰለዚህ የመንግሥት ሠራተኞች በር ቢያንኳኩ እንዳይገርማችሁ፡፡ ህግ ነው፡፡ ከዚህ ውጭ ሀኪሞች የበሽተኛን ስም ሆነ ሌላ መረጃ አሳልፈው አይሰጡም፡፡ የሚሰጡ ከሆነ ከበሸተኛው ፈቃድ ተቀብለው ያውም በፊርማ ነው፡፡ አንዳንድ ጊዜ፣ ለበሽተኛው ተከታይ ህክምና ወይም የስፔሻሊሰት ምክር ሲያስፈልግ ግን ሰለ በሸተኛው ያለው መረጃ ምክር ለተጠየቀው ይነገራል፡፡

ይህን የምጠቅሰው፣ በቅርቡ ሕይወቱ ያለፈው ወንድማችን በቫየረሱ መያዙ እንደታወቀ፣ የሚኖርበት አካባቢ መንግሥት፣ የንክኪ ምርመራ አድርጓል ብዬ እገምታለሁ፡፡ ነገር ግን፣ በአሁን ጊዜ በጤናው መስክ ያሉ ሥራዎች ሰለተወጣጠሩ፣ ይህ ባይደረግስ ብየም አሰብኩ፡፡ አንግዲህ ልብ ማለት ያለብን፣ ሰውየው ከነማን ጋር፣ በምን መልክ ለምን ያህል ጊዜ፣ በምን ያህል ቅርበት ግንኙነት አድርጓል ተብሎ ይጠየቃል፡፡ በተለይም የህመም ስሜት ከጀመረው ጊዜ ጀምሮ፡፡ ይህ ሲደረግ ከሰውየው ጋር ግንኙነት የነበራቸው ሰዎች ይታወቁና እያንዳንዳቸው ራሳቸውን እንዲያገሉና ሰውነታቸውን እንዲያዳምጡ ይደረጋል፡፡ ይህ የሚደረገው፣ የተጋለጡት ሰዎች ድንገት ተይዘው ከሆነ እነሱም በተራቸው ወደ ሌላ ሰው እንዳያስተላለፍ ለመግታት ነው፡፡ እንደሰማነው፣ ባለቤቱና ልጁ በዚህ ቫይረስ መያዛቸው ግልፅ ተደርጓል፡፡ ይህ ሌሎች በዚህ ጉዳይ ላይ ኢትዮጵያ ያሉ የጤና በላሙያኞችን ለመርዳት፣ በቡድን ከሚንቀሳቀሱ የህከምና ባለሙያዎች በኩል የተገለጠ ነው፡፡ የንክኪ ምርመራው ደግሞ፣ ሰውየው ከማን ተገናኘ ተብሎ ሲመረመር እርሱ ራሱም ከማን እንዳገኘው ለማወቅ ጥረት ይደረጋል ማለት ነው፡፡ ይህ ሁሉ የሚደረገው በሸታው በስፋት ከመሠራጨቱ በፊት የተጋለጡ ሰዎችን በማግለል ወደሌሎች እንዳይዘመት ለመከላከል ነው፡፡

ከዚህ ጋር አያይዞ፣ ከሰውየው ጋር በተለይም የህመም ስሜት እየተሰማው አያለ በቅርበት ከሱ ጋር ጊዜ ያሳለፋችሁ የቅርብ ጓደኞችና የቤተሰብ አባለት፣ የመንግሥት ምክር ሳትጠብቁ፣ ራሳችሁነ በማግለል ሥርጭቱን ለመግታት ሞክሩ፡፡ አዚህ አካባቢ በሚኖሩ ኢትዮጵያውን፣ ከሟቹ ቤተሰቦች በተጨማሪ ሌሎች የተያዘሁ መሆናቸው የታወቀ ሶሰት ሰዎች መኖራቸውን እኔ ራሴ የማውቀው ጉዳይ ነው፡፡ በኛ አኗኗር ሁኔታ፣ ምክርን ቸል የማለት ባህሪ፣ ቫይረሱ በፍጥነት በመሠራጨት ብዛት ያለቸው የህብረተሰቡን አባላት ሊይዝ እንደሚችል መታወቅ አለበት፡፡ ራሳችሁ ከሰውየው ጋር ግንኙነት ባይኖራችሁ፣ ሌሎች ከሱ ጋር ተገናኝተው ሊሆኑ ይችላሉ ለምትሏቸው ሰዎች ይህንን ምክር አካፍሉ፡፡

አንግዲህ ጥርጣሬው ያላቸው ሰዎች፣ መጀመሪያ የሚያደርጉት ነገር ራስን ማግለል (self-quarantine)ነው፡፡ ያም ለአስራ ቀናት ነው፡፡ በዚህ ወቅት ከቤት አካበቢ ተውስነው በመቀመጥ ከሌሎች ሰዎች ጋር የሚያደርጉትን ግንኙት ማቆም አለባቸው፡፡ ወደ ቤታቸውም ሌላ እንግዳ እንዳይመጣ መከልከል አለባቸው፡፡

ራሳቸውን አግልለው በሚቆዩበት ጊዜ፣ በአንድ ክፍል ይወሰናሉ ማለት አይደለም፡፡ ራሳቸውን አዳምጡ ሲባል፣ በቀን ሁለት ጊዜ የትኩሳት መጠን መለካት፡፡ ሳል መከሰቱን ማወቅ፣ ራስ ምታትም እየታዬ ነው፣ የጉሮሮ መቁሰልም እይታየ ነው፡፡ ባጠቃለይ ከነበራቸው ሁኔታ ለየት ያለ ነገር ሲከሰት፣ ምልክት እንደጀመራቸው በመገንዘብ፣ ከዚህ በኋላ ራስን ከማግለል ራስን (self-isolation) መለየት ይጀምራሉ፡፡ በዚህ ጊዜ ግን፣ በአንድ ክፍል በመወሰን፣ ከሌሎች የቤተሰብ አባላት ጋር በማይገናኙበት ሁኔታ ነው፡፡ የህምም ስሜቱ ጠንከር በማለት፣ ትንፋሽ የማጠር ስሜት፣ ትንፋሽ መፈጠን ሲጀምር፣ ስልክ ደውለው ሰለ ሁኔታው በመግለፅ ወደ ህክምና ቦታ እንዲሄዱ ይመከራል፡፡

ሆስፒታል በማያደርስ ደረጃ ቤት ከቆዩ፣ ምልክት ከጀመራቸው ከሰባት ቀን በኋላ፣ ትኩሳቱም ምንም የትኩሳት ማብረጃ መድሐኒት ሳይወሰዱ በራሱ ከወረደ ከ72 ሰዓታት በኋላ፣ ከማግለያ ይወጣሉ፡፡ ይህ በወቅቱ ያለ አሠራር ነው ወደ ፊት ግን ሊለወጥ ይችላል፡፡ በተለይም ምርመራው ለሁሉም የሚደርስ ከሆነ፣ ከአፍና ከአፍንጫ በሚወሰድ ምርመራ ቫይረሱ አለመኖሩ ሁለት ምርመራዎቸ በ24 ሰኣት ልዩነት ከተደረጉ በኋላ ከተረጋገጠ፤ አገግመዋል ከቫይሱም ነፃ ሆነዋል ሰለሚባል ከመለያ ክፍላቸው መውጣት ይችላሉ ማለት ነው፡፡

እናም እባካችሁ ይህ ምክር በሚደርሰበት ሁኔታ ለዲሲና አካባቢው ነዋሪዎች አካፍሉ፡፡

“ሁላችንም፣ የሚደረገውን ነገር በደንብ በደንብ ብናደርግ እንኳን፣ በኮሮና ቫይረስ ምክንያት ከመቶ እስከ ሁለት መቶ ሺ ሰዎች ይሞታሉ::”
  ደ/ር ደብራ በርክስ የአሜሪካ የኮሮና ግብረ ሀይል መሪ

በዋሽንግተን ዲሲ በኮሮና በመያዝ ለመጀመሪያ ጊዜ የታወቀው ሰው የቤተክርስቲያን ቄስ ነው

ቄሱ ለሁለት ጊዜ አገልግሎት የሠጠ ሲሆን፣ እንደ ቤተክርስቲያኑ ሥርአት ምዕመናኑን ማቁረብና እጃውን እንደጨበጠ የታወቃል፡፡

በዚህ የቄሱ በኮረና መያዝ ከታወቀ በኋላ፣ ይህ 550 ምዕመናን አባላት ያሉበት ቤተ ክርስቲያን፣ በሁለቱ ቀናት ወደ ቤተክርስቲያኑ የሄዱና የተጋለጡ ሰዎች በሙሉ በቤታቸው ገለል ብለው ለአስራ አራት ቀናት እንዲቆዩ ተነግሯቸዋል፡፡ ይህንን ጉዳይ፣ የዋሽንግተን ከተማ ከንቲባ በይፋ ለህዝብ አሰምተዋል፡፡

እሰካሁን ድረስ፣ ከዚህ ቤተ ክርስቲያን ጋር በተያያዘ ሶሰት ተጨማሪ ሰዎች በቫይረሱ የተያዙ መሆናቸው በላቧራቶሪ ተረጋግጧል፡፡ የሚገርመው፣ የታወቁት ሰዎች፣ አንደኛው ከሜሪላንደ፣ ሌላኛው ከቨርጂኒያ የመጡ ናቸው፡፡ በሜሪላንድ በኩል የታወቀው ከናይጄሪያ የመጣ ሰው መሆኑን ተገልጧል፡፡ ከሶሰቱ አንደኛው የቤተክርስቲያኑ ኪይ ቦርደ ተጫዋች ነው፡፡

በዋሽንግተን ከተማ በቫይረሱ ለመያዙ በመታወቅ የመጀመሪያው ይህ ቄስ በህክምና ላይ የሚገኝ መሆኑ ይታወቃል፡፡ ይህ መረጃ በተለያዩ ታማኝ በሆኑ ታላላቅ የዜና አውታሮችም ተደጋግሞ የተገለጠ ነው፡፡ ይህ ሪፓርት ለህዝብ ይፋ የሆነው በማርች 9፣ 2020 (እኤአ) ነው፡፡

የፊት ማስክ አጠቃቀምን በተመለከተ አዲስ ምክር     

                    (04/03/2020) 


እንደ ተለመደው በዚህ ኮቪድ-19ን በተመለከተ ሁኔታዎች በየጊዜው እየተቀያየሩ፣ ከዚህ በፊት ይሠጡ የነበሩ ምክሮች እየተለወጡ ናቸው፡፡ በአብዛኛው ከዚህ በፊት የሚለገሱ ምክሮች በነበረው መረጃ ተመርኩዘው ቢሆንም፣ በቁሳቁሶች ዕጥረት ምክንያት ፣ ቅድሚያ ሲሰጥ የነበረው ቁሳቁሶች ለባለሙያተኞች አገልግሎት እንዲውሉ ነበር፡፡
ከነዚህ አንዱ ሲሠጥ የነበረው ምክር፣ የፊት ማስክን በሚመለከተ ነበር፡፡ በዚህም የበሸታ ስሜት የሌለባቸው ሰዎች ማስክ እንዳያደርጉ በተደጋጋሚ ተነግሯል፡፡ ሆኖም በሚከተሉት ሁኔታዎች ምክንያት፣ ያንን ምክር መቀየር አስፈላጊ ሆኖ ተገኝቷል፡፡

1ኛ. ቫይረሱ የበሽታ ስሜት በሌለባቸው ሰዎች አማካኝነት እየተሠራጨ በመገኘቱ፣ ለሥርጭቱ መጠንከር  ምክንያት በመሆኑ

2ኛ. የበሽታው ምልክት የሌለባቸው ሰዎች፣ ሳያስነጥሱና ሳያስሉ በመተንፈስ ብቻ ቫይረሱን ሊያስተላልፉ ሰለሚችሉ

ማንኛውም ሰው ከቤቱ ወጥቶ በሚንቀሳቀስበት ጊዜ ፊቱ ላይ ማስከ እንዲያደርግ ምክር እየተሠጠ ነው፡፡
እንግዲህ ማስክ ሲደረግ፣ አፍንጫና አፍ በደንብ መሸፈን አለበት፡፡ ትንፋሽ በጎን በኩል የሚወጣ ከሆነ፣ ጠቀሜታው ሙሉ በሙሉ አይደለም፡፡
ሁሉም ማስክ እንዲለብስ የሚመከረው፣ ድንገት በቫይረሱ የተያዘ ሰው ቢተነፍስ፣ ቢያስነጥስ ወይም ቢያስል፣ ከሰውየው የሚወጣው ቫይረስ በማስኩ ተሸፍኖ ሊቀር ሰለሚችል ወደ ሌላ ሰው የመሻገሩን ወይም የአካባቢ ቁሳቁስ ላይ የማረፉን ዕድል ሰለሚቀነሰው ነው፡፡ ቢዘህ ወቅት ማን እንደተያዘ ማወቅም ሰለማይቻል፣ ሁሉም ሰው ማስክ እንዲያደርግ የተሠጠውን ምክር እንደግፋለን፡፡ በመሆኑም፣ ከቤት ሰትወጡ ማስክ ማድረግ እንደምትችሉ እናስገነዝባለን፡፡

መታወስ የሚገባው ይህ ምክር ድንገት የተያዘ ሰው ሊያስተላልፍ እንዳይችል ለማድረግ ነው፡፡ ሆኖም፣ አፍንጫና አፋቸውን የመነካካት ልማድ ያላቸው ሰዎችን ሊከላከል ስለሚችል፣ በንክኪ የሚመጣውን መተላለፍ ሊቀንሰው ይችላል፡፡ በኔ በኩል አንድ የምጨምረው ነገር ቢኖር፣ በማስክ ቢሸፈኑም፣ አይን ክፍት ሰለሚሆን፣ የአይን መከለያ መነፀር ማድረግ ሊረዳ ይችላል፡፡ በዚህ ላይ ግን ያንን ያደረጉትን መነፀር ማፅዳት አንደሚኖርብዎት እመክራለሁ፡፡ መነፀርዎ በሰባ ፐርስነት አልኮል መፅዳትም ይችላል፡፡ ይችላል፡፡ አሁንም ቢሆን፣ ማስክ ማድረጉ፣ ከሚደረጉት መከለከያዎች ተደራቢ እንዲሆን ነው ምክሩ፡፡ ሰለዚህ፣ መዘናጋት ሳይኖር

  1. ላለመያዝ ጥረት ማድረግ፣ አስፈላጊ ካልሆነ በስተቀር በየቤታችሁ እንድትገደቡ
  2. ከወጣችሁም፣ የስድስት ጫማ ርቀት (ሁለት ሜትር) እንድትጠብቁ
  3. በአጃችሁ ዕቃዎችን ከመነካካት መቆጠብ፣ ከነካችሁም ፣ወይም ወጥታችሁ ከገባችሁም በደንብ በውሃና በሳሙና ለሀያ ሰክንዶች መታጠብ፡፡ አለዚያም ከስልሳ ፐርስነት አልኮል ባለው መወልወያ እጃችሁን መወልወል፡፡ አለዚያም ፊታችሁን (አፍ፣ አፍንጫ፣ አይንን ከመነካካት መቆጠብ)
  4. የምትነኳቸውን ዕቃዎችና መኖሪያ ቤታችሁን በተገቢው ኬሚካል ማፅዳት
  5. የእጅ ስልክዎን፣ የሚገለገሉበትን ቁሳቁስ፣ ኮምፒተር፣ ላፕቶፕ የመሳሰሉትን በ70% አልኮል መወልወል፡፡
  6. የሚያሽከረክሩትን መኪና መሪና ሌሎች ክፍሎችን በተደጋጋሚ ማፅዳት
  7. ቤትዎም ውስጥ፣ የበር እጀታ፣ ማብሪያና ማጥፊያዎችን፣ ባጠቃላይ ሰዎች አዘውትረው የሚነካኳቸውን ዕቃዎች ማፅዳት
  8. ድንገት የተጋለጡ ከመሰለዎት፣ ራስዎን በቤትዎ አግልለው መቀመጥ
  9. የህምመም ስሜት ከተሰማዎት ደግሞ፣ ከቤተሰብ ተነጥለው መቆየት
  10. ከታመሙ፣ የቤት እንስሳትን ከመነካካት ወይም ከማቅረብ መቆጠብ አለብዎት፡፡

Ethiopia deserves its fair share of the Nile to lift its people out of poverty.

​please sign the petition!

ግድ የለም ይነጋል የሚደረገውን አንድ ላይ እናድርግ

በዚህ በኮሮና ምክንያት “አንድ መቶ ሺ ሰው ብቻ ከሞተ ጥሩ ሥራ ሠርተናል ማለት ነው”​

                                                     3/31/2020  
 
 ይህ አባባል የማን እንደሆነ ገምታችሁ ይሆናል፡፡ አዎ፣ የአሜሪካው ፕሬዚደንት ናቸው እንዲህ ያሉት፡፡ አንድ ሰው ግን፣ ሰውየው እንደልባቸው የመጣላቸውን የሚናገሩ ቢሆንም፣ በዚህኛው ግን፣ ለምን እንዲህ አሉ ብሎ መጠየቅ ያስፈልጋል፡፡

ከዚህ ቀደም በጎሽ ገፅና በተለያዩ የቃለ መጠየቅ ፕሮግራሞቸ፣ በቫይረሱ ሊያዙ ይችላሉ የሚባሉ ሰዎችን ቁጥር በኮምፒተር በታገዘ ስሌት አስቀድመው የሚናገሩ ሰዎች አንደነበሩ ለማስገንዘብ ሞክሬያለሁ፡፡ ያንን መድገም አስፈላጊ ሆኖ አግኝቸዋለሁ፡፡ ለምን ሲባል፣ ሰዎች ያተኮሩት ወይም የሚያተኩሩት፣ በላቦራቶሪ ወይም በምርመራ በቫይረሱ መያዛቸው የተረጋገጡ ሰዎች ቁጥር ላይ ብቻ በመሆኑና፣ ወደፊት የቫይረሱን ሥርጭት ለመግታት ማድረግ የሚገባውን ነገር ሲያዘገዩ ሰለምናይ ነው፡፡ ትክክል አይደለም፡፡

 ለአንድ በቫይረሱ መያዙ በምርመራ ለተረጋገጠ ሰው በጀርባው ሌሎች ሰዎች አሉ፡፡ ተላላፊ ቫይረስ ዘሎ አንድ ሰው ብቻ አይዝም፡፡ እንግዲህ ገና ቫየረሱ ከቻይና ከመሻገሩ በፊት፣ ከወደ ኢንግላንድ የተነገረው የዚህ ስሌት የሚለው፡ ለእያንዳንዱ በምርመራ ለተረጋገጠ የኮቪድ-19 በሽተኛ ሌሎች በምርመራ ያልተገኙ ግን በቫይረሱ የተያዙ 3-4 ሰዎች ሊኖሩ እንደሚችሉ ነው፡፡ እንግዲህ በዚህ ስሌት፣ አንድ በምርመራ ለተረጋገጠ ሰው፣ በአራት ማባዛት ነው፡፡ ወደ ኋላ ግን ሥርጭቱ እየጨመረ ሲሄድ ሌሎች ሰሌት ተጠቃሚዎች፣ የለም የለም፣ ነገሩ የሚሆነው፣ ለአንድ በምርመራ ለተረጋጠ ሰው፣ ሌሎች ያልታወቁ በቫይረሱ የተያዙ አስር ሰዎች አሉ ብለው ደመደሙ፡፡ በዚህ ስሌት፣ አንድ ሰው ተገኘበት ከተባለ ቁጥሩን በአስር ማባዛት ነው፡፡

ለዚህ ነው እንግዲህ የቫይረሱን የሥርጭት ባህሪ የሚያውቁ ባለሙያተኞች፣ ሥርጭቱን ለመግታት ርምጃዎች አስቀድመው ይወሰዱ የሚሉት፡፡ ሰሚ ያገኙ አይመስልም በአብዛኛው፡፡ ህብረተሰቡም ከቁብ የቆጠረው አይመስልም፡፡ አገር ቤትማ የባሰ ነው፡፡ የሚያሳዝነው፣ እዚህ አገር ያለው የኛው ህብረተሰብ ነገሩን በክብደት ያየው አልመሰለም፡፡ በቁጥር ከመጣ፣ በምርመራ በተረጋገጠ፣ በኔ ግምት፣ እዚህ አሜሪካ የሚኖሩ ጥውልደ ኢትዮጵያውያን ኢትዮጵያ በዚህ ወቅት ተይዘዋል ተብሎ ከሚጠራው ቁጥር በላይ እንደሚሆን ነው፡፡ በተገኘበት እየተጠቃን መሆኑ ያሳዝናል፡፡ አሁንም የባሰ እንዳይፈጠር መንቃትና ርብርብ ማድረግ ያስፈልጋል፡፡ ኢትዮጵያ 23 ሰዎች የተባለው ቁጥር በ23 የተወሰነ አይደለም፡፡ ሰሌቱን አስታወሱ ከሱ ጋር ደግሞ ስንት ሰዎች ምርምራ ተደርጎላቸዋል ብሎ መጠየቅ ነው፡፡ ለማሸበርም አይደለም፡፡

 አሁን በርዕሱ ወደ ተጠቀሰው አባባል እንመለስ፡፡ አንድ መቶ ሺ ሰው ቢሞት ምንም አይደለም አይነት ነው አባባሉ፡፡ ሌላ ጊዜ ቢሆን፣ ያንት ያለህ የሚያስብለው ይህ አባባል በዝምታ ነው የታለፈው፡፡ ግን ምክንያቱን ስንረዳ ደግሞ እንደ ሰውየው፣ መቶ ሺ ሰውን፣ እንደ ገንዘብ ስሌት ኪሳራ፣ ይሁንብኝ ብሎ ለመቀበል በዚያ መልክ ባንናገረም፣ ንግግሩ ሊኖረው የሚገባውን ክብደት ላንሠጠው እንችል ይሆናል፡፡

እንግዲህ ይህን አይነት ንግግር እንዲያፈልቁ ያደረገው ምክንያት የሚከተለው ነው፡፡ በቫይረሱ ስንት ሰዎች ተይዘው ይሆናል ለሚባለው የተጠቀሙበትን ስሌት፣ ወደ ስንት ሰዎች ይሞታሉ ወደ ሚለው ጥያቄ ስላዞሩት ነው፡፡ ስሌቱ በሁለት ነው የተከፈለው፡፡

አንደኛ፣ መደረግ የሚገባውን መከላከል ባይደረግ ምን ያህል ሰዎች ይሞታሉ?

ሁለተኛው ደግሞ፣ ማድረግ የሚቻለውን የመከላከያ ድረጊት ቢደረግ ከመጀመሪያው አነስ በማለት ስንት ሰዎች ይሞታሉ ተብሎ የስሌት ውጤት ሰለተነገረ ነው፡፡

ይሀንን የስሌት ውጤት ባለሥልጣናቱ ሲወያዩበት መሰንበታቸው የሚካድ አይደለም፡፡ ችግሩን ያባባሰው ደግሞ፣ የተለያዩ ድርጅቶች ይህን የስሌት ሥራ እየሠሩ የተለያዩ ቁጥሮች ይዘው ብቅ ማለታቸው ነው፡፡ የሠውየው ደጋፊዎች በተገኘው አጋጣሚ ቁጥሩን ተለቅ አድርጎ በተናገረው ድርጅት ላይ ወቀሳና ትችት ሲያስደርጉ ተስተውሏል፡፡ በዚህ የስሌት ውጤት ደጋግሞ የሚጠቀሰው፣ Imperial college ነው፡፡ ከሱ ቀጥሎ ደግሞ IHME የሚባል ቡድን ነው፡፡ የመጀሪያው ቡደን፣ በእንግሊዝ አገር የሚገኝ ሲሆን ሁለተኛው ደግሞ በአሜሪካ ነው የሚገኘው፡፡ ከነዚህ በተጨማሪ፣ ሌሎች ዩኒቨርስቲዎችና ተቋማት ይህንን የስሌት ትንበያ እየገለጡም ነበር፡፡

አሁን ወደሚያስፈራው ቁጥር እንመለስ፡፡ በህሊናችን ሌላ ቦታም እያሰብን እንደሆነ እረዳለሁ፡፡

ወደ መጀመሪያው ሁኔታ ስንመለስ፣ ምንም ነገር ባናደርግ በተለይም መራራቅ (social distancing) ባይደረግ፣ በአለማችን እሰከ 40 ሚሊዮን ሰዎች በዚህ ቫይረስ ይጠፋሉ የሚለውን የኮምፒተር ሞዴል ውጤት ተናገሩ፡፡ ይህ አነጋገር የሚያስነሳውን አቧራ መገመት አያዳግትም፡፡ በዚህ አገላለጥ፣ መንግሥታቱ ማድረግ የሚገባቸውን ባያደርጉ፣ ግለሰቦችና ህብረተሰቡ የሚገባቸውን ባያደርጉ፣ አርባ ሚሊዮን ሰዎች እንዳልነበሩ ይሆናል፡፡ ጥሪው ለማን እንደሆነ ግልፅ ነው፡፡ በተለይም በማመነታታት ላይ ላሉ መንግሥታት ነው፡፡ በርግጥ፣ ዋናውና ትልቁ ግብ ባቫይረሱ አለመያዝ ከሆነ፣ የሰዎችን እንቅስቃሴ የሚገታው መንገድ በቀዳሚነት መደረግ የሚገባው ነገር ነው፡፡ ቀደም ብሎ የተጠቀሰው ቁጥር በሎንደን በኢምፔሪያል ኮሌጅ በይፋ የታተመ ነገር ነው፡፡

ነገር ግን ይላሉ፣ ተገቢው ነገር ቢደረግ፣ የሰዎች እንቅስቃሴ በአዋጅ ቢገታና በከፍተኛ ደረጃ ምርመራዎች ቢካሄዱና የሰዎች እንቅስቃሴ መገታት ለረዥም ጊዜ ቢቆይ፣ እነዚህ አዳኝ ሊባሉ የሚገባቸው ተግባራት ወዲያውን ሥራ ላይ ቢውሉ፣ የሚሞቱ ሰዎች ቁጥር በ በ38.7 ሚሊዮን ያንሳል፡፡ ማለትም ያን ያህል ሰው ማዳን ይቻላል ነው፡፡ እንዲሁም እነዚህ ተግባራት ዘግየት ብለው ቢጀመሩም እንኳን፣ የ30.7 ሚሊዮን ሰዎች ሕይወት ማዳን ይቻላል ይላሉ፡፡ በዚህ በይፋ በወጣ መግለጫ፣ ብዛት ያላቸው የጤና ጥበቃ ባለሙያተኞችና የተላላፊ በሽታ ስፔሺያሊስቶች ከጀርባው አሉበት፡፡

እዚህ ላይ ጣልቃ ልግባና፣ ምርመራ መደረጉ ከዚህ ጋር ምን ግንኙነት አለው? የሚል ጥያቄ መነሳትም ሰላለበት ምክንያቱን ልግለፅ፡፡ ምርመራው በስፋት ከተደረገ፣ ማን እንዳለበት ማን እንደሌለበት ከታወቀ፣ የተያዙ ሰዎችን በማግለል ወይም በመለየት ቫይረሱ እንደይዛመት ሰለሚረዳ ነው፡፡ በሥራ ቦታችንም ይህ እንዲሆን ነው የምንማፀነው፡፡ የጤና ባለሙያ በሥራው ምክንያት ተጋልጦ እንኳን ምርመራ ላይደረግለት የሚችል ሁኔታ ነው ያለው፡፡ ሰለ አሜሪካ ነው የምናገረው፡፡

ቸግሩ፣ የመንግሥት መሪዎች የታያቸው የምጣኔ ሀብቱ ጉዳይ ሰለሆን፣ እነዚህ አዳኝ የሚባሉ ተግባራትን ማድረጉ አይታያቸውም፡፡ ሰለዚህ ለረዠም ጊዜ ሰዎች ባለህበት እርጋ ተብሎ እንቅስቃሴያቸው በህግ ታግዶ እንዲቆይ አይፈልጉም፡፡

ይህ በእንዲህ እያለ IHME (Institute of Health Metrics Evaluation) የሚባል ድርጅት ድምፁን አጥፍቶ የራሱን ስሌት እያሰላ ነበር፡፡ በዚህም በአሜሪካ ምን ያህል ሰው ሊሞት ይችላል የሚለውን ጥያቄ ሲመልሱ፣ ተገቢው (social distancing) ቢደረግ፣ ከማርች 25 ጀምሮ ነው፣ በሚቀጥሉት አራት ወራት 81 ሺ ሰዎች በቫይረሱ ምክንያት ይሞታሉ ብለው ይደመድማሉ፡፡ ይህ እንግዲህ ተገቢ ርምጃ ነው ተብሎ የተወሰደው (social distancing) ለአራት ወራት ቢራዘም ነው፡፡ ከዛ በኋላ ቢቋረጥ ግን፣ የሞቱ ቁጥር አንደገና ሊያገረሽና ሊጨምር እንደሚችል ነው፡፡

ከነዚህ ከሁለቱ ሞዴሊንግ (ስሌት አድራጊዎች) ውጭ ሌላ ስሌት መካሄዱን የሚጠቅሱት የኮሮና ግብረ ሀይል አመራሮች ደግሞ፣ ቁጥሩን ወደ ኋላ ከገለጠው ከ IHME ወጤት ጋር ተመሳሳይ ነው ብለው በይፋ ተናገሩ፡፡ ይህ ገለልተኛ የተባለው ቡድን ባደረገው ስሌት፡ በነገራችን ላይ ስሌቱ በየቀኑ ይታደሳል፣ እናም በማርች 25 ባደረጉት ገለጣ፣ በአሜሪካ በየቀኑ ሁለት ሺ ሰዎች እንደሚሞቱ ነው፡፡ ያም እንግዲህ ሥርጨቱ በጣም ይገናል በሚባልበት ከአፕሪል ወር አጋማሽ ጀምሮ ባሉት ቀናት ነው፡፡ የዚህኛው ትንተና ከዚህ በፊት በቻይና፣ በኢጣልያና በአሜሪካ የሚገኙ መረጃዎችን ይጠቀማል፡፡

ዶክተር አንቶኒ ፋውቺ፣ የአገሪቱ፣ መሪ የተላላፊ በሸታዎች ስፔሻሊስት በዜና አውታር ቀርበው፣ ሊሞተው የሚችለው ሰው ቁጥር ከመቶ እሰከ ሁለት መቶ ሺ ይሆናል ብለው ተናገሩ፡፡ ዶ/ር ፋውቺ ይህን አሉ ማለት፣ ከባለሙያተኛው እሰከ ፓለቲከኛውና ሌላው ህዝብ ድረስ በአትኩሮት ሰሊሚደመጡ፣ እውነታውን እንደተናገሩት ሆኖ የሚቆጠረው፡፡ ይህ እንግዲህ ተገቢው ነገር፣ በተለይ እንቅሰቃሴ መገደብና በበቂ መጠን ምርመራ ቢካሄድ ነው፡፡ ያም ለረዥም ጊዜ እንዲቆይ ከተደረገ ነው፡፡ ይህንን ማድረግ ካልተቻለ ወይም ካልተደረገ ግን፣ የተሰማው፣ የሚሞቱት ሰዎች ቁጥር ከሁለት ሚሊዮን በላይ ነው፡፡ ለዚህ ነው ሰውየው በመግቢያው እንደተጠቀሰው፣ የምናደርገውን አድርገን መቶ ሺ ሰዎች ብቻ ቢሞቱብን፣ ጥሩ ሥራ ሰርተናል ማለት ነው ያሉት፡፡

በዚህ ስሌት ወይም ትንበያ ላይ፣ ኢኮኖሚው ይከፈት አይዘጋ የሚሉ የስቴት አስተዳዳሪዎች፣ ስሌቱን ወደማጣጣሉ ይሄዳሉ፡፡

በዚህ ላይ ዋናው ግፊት፣ መንግሥታቱ ህዝቡን አትንቀሳቀስ የሚል ህግ እንዲደነግጉ፣ ህጉም ለረዠም ጊዜ ተግባራዊ ሆኖ እንዲቆይ ነው፡፡ ከዚህ ጋርም ምርመራው በበቂ መጠን ተደርጎ የተያዘው ታውቆ ለየት ብሎ እንዲቀመጥ እንዲደረግ ነው፡፡

እንግዲህ ይህን ያህል የሰዎች ሞት በስሌቱ እየተገለጠ፣ አመራሮች ያለባቸውን ሥጋት በተለይም እንደ ዶ/ር አንቶኒ ፋውቺና፣ የግብረ ሀይሉ መሪ የሆኑት ዶ/ር በርክስ እያመናቱ ያመኑት ነገር ነው፡፡ ይህ በአሜሪካ ነው፡፡

በሀገራችን በኢትዮጵያ፣ አንዱ ተግባር መቼም መደረግ የሚችልም አይመስልም፣ በበቂ መጠን ምርመራ መካሄዱ፡፡ ሰለ ኢትዮጵያ እንተንብይ ለማለትም አይደለም፤ ነገር ግን ሁኔታውን ወደ አንድ አቅጣጫ ሊገፉት የሚችሉትን ሁኔታዎች በመጠቆም፣ ሥጋትና ፍራቻውን እውን ሊያደርጉ የሚችሉ ሁኔታዎችን እንድናስብ ወይም እንድንገነዘብ ነው፡፡

እንግዲህ በበቂ መጠን ምርመራ ማደረግ ካልተቻለ፣ በቫይረሱ የተያዘው ሰው ካልተለየ፣ የቀረው አንድ አማራጭ ነው፡፡ በዚህ ላይ የህዝቡን አኗኗርና፣ ምክር ያለመስማትና ሁኔታው በአትኩሮት አለመቀበሉን ስንጨምር፣ ያ የቀረውን ብቸኛ አማራጭ አንደ አዳኝ አድርግን መወስድ ይኖረብናል፡፡ የግድም ነው፡፡ የቀረው አማራጭ ደግሞ፣ መንግሥት መውሰድ የሚገባው እርምጃ ነው፡፡ በአሜሪካ፣ ስቴቶች፣ የየራሳቸውን ርምጃ መውሰድ ጀምረው፣ አስፈላጊ ካልሆነ በስተቀር በቤታችሁ ተቀመጡ ተብለናል፡፡ በርግጥ የጤና ባለሙያተኞችና ሌሎች አንዳንድ ባለሙያተኞች ከዚህ ህግ ነፃ ናቸው፡፡ የሚገርመው፣ ይህንን ህግ በደስታ ነው የተቀበልነው፤ እንዲያውም ለምን ዘገዩ ነው ያልነው፡፡

ይሀ ቫይረስ ከቦታ ወደ ቦታ የሚራመደው በተያዙ ሰዎች አማካኝነት ነው፡፡ የሰዎች እንቅስቃሴ ካልተገታ፣ ግልፅ ነው፤ ሁሉም ቦታ ይገባል፡፡ ከዚህ በፊት በሥርጭቱ ጥናት ላይ፣ በቻይና የታየው፣ ዋናው የመሠራጫ መንገድ ቤተሰብ ሆኖ የተገኘው፡፡ ይህ ማለት ወደ ቤተሰብ ሲገባ እንዳለ የቤተሰቡን አባለት በመያዝ የተያዦቹን ቁጥር በከፍተኛ ደረጃ ነው የጨመረው፡፡ በቻይና ከ85 ፐርሰንት በላይ የተያዙት ሰዎች በቤታቸው ነው የተያዙት፡፡ አሁን ባለን አሠራር፣ በመጋለጥ ደረጃ ከመጣ፣ በቤተሰቡ አንድ ሰው ተይዟል ከተባለ፣ ቀሪዎቹ የቤተሰብ አባለት፣ ሊያዙ ይችላሉ የሚባለው በከፍተኛ ደረጃ ነው፡፡ ኢትዮጵያና ኢትዮጵያውንን አስቡ፡፡

ስለዚህ፣ የኢትዮጵያ መንግሥት፣ አማራጭ ወደ ሌለበት መንገድ መሄድ አለበት፡፡ ካስፈለገ በየከተማዎች አለበለዚያም አገር አቀፍ ተከተት የሚል ሕግ መደንገግ አለበት፡፡ ይህ ርምጃ ካሁኑ ካልተወሰደ ምን ያህል ሰዎች ሊሞቱ ይችላሉ የሚለው ነገር በቁጥር መግለፅ ባይቻልም መገመቱ አያዳግትም፡፡ ከዚህ ቀደም ገና ቫይረሱ አፍሪካ መግባቱ ሳይነገር የፈረንሳይ ተመራማሪዎች፣ ቫይረሱ አፍሪካ ከገባ በከፍተኛ ደረጃ የሚጠቁት በአንደኛ ደረጃ፣ ግብፅ፣ አልጀርያና ደቡብ አፍሪካ ነው ያሉት ውነት ሆኖ ነው የተገኘው፡፡ በጎሽ ድረ ገፅ ይህንን ትንበያ አስቀምጠናል፡፡ ከነዚህ አገራት ቀጥሎ፣ ከገባ ከፍተኛ ችግር ይፈጠራል ብለው ያሰመሩት ኢትዮጵያንና ሌሎች የአካባቢ አገሮች ነው፡፡ እንግዲህ የግብፅን በቫይረሱ የተያዙ ሰዎች ቁጥርና የሞቱ ሰዎች ቁጥር ብናነፃፅር፣ እስከ ዛሬው እለት ደርስ፣ የሞት ቁጥር በፐርሰንት 6.25 ነው፡፡ ደቡብ አፍሪካ ደግሞ፣ በአፍሪካ ውሥጥ በቫይረሱ መያዛቸው በተረጋገጠ ሰዎች ቁጥር የመሪነቱን ደረጃ ይዛለች፡፡ የሚሞቱ ሰዎች ቁጥር ግን በጣም አነስተኛ ነው፡፡ እሰከ ቅርብ ጊዜ ድረሰ ሪፖረትም አላደረጉም ነበር፣ ቆየት ብሎ የሚመጣውን ማዳመጥ ነው፡፡ የኢትዮጵያ ዕጣ የትኛው ይሆን?   ለሥርጭቱ ጥያቄ የለውም፣ አኗኗርና፣ ምክርን ከቁብ አለመቁጠር በራሱ ከፍተኛ ችግር ነው፡፡
እግዚአብሔር ሁላችንም ይጠብቀን

Copyright 2013. Gosh Health. 

All Rights Reserved.