ጎሽ የጤና ትምህርትና ምክር በአማርኛ
አዘጋጅና አቅራቢ ዶ/ር ገበየሁ ተፈሪ

Community health 

education in Amharic 

​​​​​​​​​​እየጨመሩ የመጡት በኮቪድ-19 የተያዙ ሰዎች ሊኖሯቸው የሚችሉ የበሽታ ስሜትና ምልክቶች 

በኮቪድ-19 የተያዙ ሰዎች የሚኖሯቸው የበሽታ ሰሜትና ምልክቶች እየጨመሩ ነው፡፡ በበሽታው የተያዙ ሰዎች ሁሉም አንድ አይነት ሁኔታ አይታይባቸውም፡፡ ማለትም በቀላሉ ከሚለቃቸው ጀምሮ በጠና የሚታመሙና ህይወታቸው የሚያልፍም ድረስ ነው፡፡
ሰሜቶች በቫይረሱ ከተጋለጡ ከ2-14 ቀናት ባሉት ጊዜ ውስጥ ሊከሰቱ ይችላሉ፡፡ ሁሉም ከዚህ በታች የተዘረዘሩት ሰሜቶች አንድ ላይ ላይገኙ ይችላል፡፡

ከዚህ በታች የተዘረዘሩት ስሜቶች ያሉባቸው ሰዎች በኮቪድ-19 ተይዘውም ሊሆን ይችላል፡፡

  1. ብርድ ብርድ ስሜትና ትኩሳት
  2. ሳል
  3. የትንፈሽ ሰሜት ማጠርና ለመተንፈስ መቸገር
  4. የድካም ስሜት
  5. የጡንቻና የሰውነት ህመም
  6. ራስ ምታት
  7. ድንገተኛ የማሽተትና የመቅመስ ችሎታ ማጣት
  8. የጉሮሮ መቁሰል
  9. አፍንጫ መታፈንና ንፍጥ መውረድ
  10. ማቅለሽለሽና ማስታወክ
  11. ተቅማጥ

 
እነዚህ ከላይ የተዘረዘሩት ይሁኑ እንጂ ሰዎች ሌሎች ተጨማሪ ስሜቶችና ምልክቶች ሊኖራቸው ይችላል፡፡ ቫይረሱ የማየድርስበት የሰውነት ክፍል ሰለሌለ፣ በቆዳ፣ በአይንም በኩል የበሽታ ምልክት እያሳየ ነው፡፡ ስትሮክና የልብ ህመም ታይቷል፡፡ ልጆች ላይ የተከሰተው በኢንፍላሜሽን አማካኝነት የሚመጣው በሽታም ሌላ መገለጫ ነው፡፡




የፈሩት ይደርሳል! 01/25/2021

ከዚህ ቀድም የኮሮና ቫይረስ ቁ 2 ያለ ገደብ መሠራጨት ከሚያስከትላቸው ውጤቶች አንዱ ቫይረሱ በየጊዜው አዳዲስ ዝርያዎችን እየፈጠረ መሄድ ብቻ ሳይሆን በባህሪው ለውጥ እያመጣም እንደሚሄድ ነው፡፡ በታህሣስ መጨረሻ ላይ የተከሰተው ይህ የኮሮና ቫይረስ ቁጥር 2፣ አሁን ብዙ ለየት ያሉ ዝርያዎች እንዳሉት እየታወቀ ነው፡፡ እንደመጣ ዝርያ ሳያፈራ ቀርቶ አይደለም እሰካሁን እንዳሁኑ በአደባባይ ያልታወቀው፡፡ ይልቁንስ የቫይረስ ዝርያዎችን ሆን ብሎ በስፋት ማጥናቱን አቅም ያላቸው መንግሥታት ሲያደርጉት ሰላልነበር ነው፡፡ ኢንግላንድ፣ ጨከን ብላ ባጀት መድባ የዚህን ባይረስ ዝርያዎች መከታተል ስትጀምር ነው በደቡባዊ ኢንግላንድ አካባቢ አዲስ ቫይረስ መከሰቱን ለአለም ያስተወቀችው፡፡ ከዛ በኋላም አሜሪካም ሆነ ሌሎች አገሮች በስፋት ምርመራውን ጀመሩ፡፡ በአንግሊዝኛ Genomic study ይባላል፡፡

ቫይረሱ ከተሰተበት ቀን ጀምሮና መጀመሪያ የታየው ቫይረስ የዘር ሀረግ ለሳይንቲሰቶቹ ከታወቀበት ጊዜ አንስቶ፣ እሰከ አሁን ጃንዋሪ 2021 መባቻ ድረስ ባጠቃላይ 300ሺ የዝርያ ጥናቶች ነው የተደረጉት፡፡ ሰለዚህ በዚያ መጠን ብቻ ዝርያውን የቀየረውን ቫይረስ በወቅቱ መከታተል ይቸግራል፡፡ ለጠመንጃና ለጥይት የሚያወጡትን በጀት ያህል በዚህኛው ቢደፍሩና ሳይንስን ቢቀበሉ፣ አደጋውንም ቢረዱ ነገሩ ቀላል ነበር፡፡

ለማንኛውም የቫይረስ ዝርያ ሲቀየር፣ ድሮ ከነበረው የቫይረስ ዝርያ በባህሪ ለውጥ እየታየ ነው፡፡ መጀመሪያ ደጋግሞ እየታየ ያለው ባህሪ ደግሞ በፍጥነትና በብዛት በመራባት ከአንድ ሰው ወደ ሌላ ሰው መሸጋገር መቻል ነው፡፡ ይህም ታየቷል፡፡ ሌላው የምንፈራው ነገር ደግሞ የከፋ በሽታ ያመጣ ይሆን የሚለውን ጥያቄ ነው፡፡ ለሱም ቢሆን፣ ሰሞኑን የእንግሊዙ መራሄ መንግሥት፣ ራሳቸው ከኮቪድ በተአምር የተረፉት ሰው፤ መድረክ ይዘው፣ ይህ በኢንግላንድ የታየው አዲስ ቫይረስ በጣም እያሳመመ ነው፡፡ ቀደም ብሎ ሲዘዋወሩ ከነበሩ ቫይረሶች ጋር ሲነፃፀር ህመም የማጠንከርና የመግደል ችሎታው በ30 ፐርስንት አድጓል ብለው ተናገሩ፡፡ ይህ ቫይረስ ባገራቸው መገኘቱ እንደታወቅ ጠበቅ ያለ የኮቪድ ሥርጭት መከላከያ ርምጃዎችን መውሰዳቸውን ያስታወሰ ሰው፣ ምንም አሁን ወጥተው ቫይረሱ በጣ ያሳምማል የበለጠ ይገድላል ቢሉም ቀደም ብሎ ጥርጣሬ ወይ መረጃ ሊኖራቸው እንደሚችል ነው፡፡ ታዲያ ይህ የኢንግላንድ የሚባለው ቫይረስ ፈትለክ ብሎ ወጥቶ በሌላው አለም ተገኝቷል፡፡

በኢንግላንዱ ስንገረም፣ የደቡብ አፍሪቃው ብቅ አለ፡፡ አሱም ቢሆን በፍጥነት መራባትና መሠራጨቱን ተክኖታል፡፡ ገና የዚህኛውን ቫይረስ ባህሪ መረዳት ሳንችል ከብራዚል ሌላ ብቅ አለ፡፡ ከአሁን በኋለ ሌሎች ዝርያዎች ተገኙ ቢባል መገረም የለባችሁም፡፡ ጥያቄው ምን አይነት ባህሪ ለውጥ አደረጉ ነው፡፡ የባህሪ ለውጥን እንደገና ስንመለከት፣ ተጨማረ ህመምና ሞትን ከማስከተል ተደምሮ፣ የተፈጥሮን ሆነ፣ በክትባት የሚመጣውን መከላከያ ማምለጥ ይችል ይሆን የሚል ሌላ አሳሳቢ ጥያቄ አለ፡፡ የኢንግላንዱን ቫይረስ፣ ቀደም ብሎ የወጣው የፋይዘር ክትባት ይሸፍነዋል በማለት የካምፓኒው ሰዎች በተዘዋዋሪ መንገድ የተጠናውን ጥናት አካፍለዋል፡፡ ሌላው ባልንጀራ የሆነው የሞደርና ክትባትም ቢሆን የኢንግላንዱን ቫይረስ ይሸፍናል ተብሎ በመረጋጋት ላይ ነበርን፡፡

ሆኖም፣ የደቡብ አፍሪካው ቫይረስስ? ሲባል፣ ለተወሰነ ጊዜ ዝም ጭጭ ሆነ፣ በተስፋ አንዳንዶቹ ክትባቱ ሊሠራ ይችላል በማለት ይናገሩ ነበር፡፡ እሱም ለማረጋጋት መሆኑ ግልፅ ነው፡፡ ግን ያለ መረጃ፣ ያለ ጥናት ማንም ደፍሮ ፈርጠም ያለ አረፍተ ነገር መናገር አይችልም፡፡ ውሎ አደሮ፣ አሁን ባለንበት ጊዜ፣ ክትባቱ ሊሰራ ይችላል ግን በሌሎቹ ቫይረሶች ከሚሰራበት አቅም ባነሰ ነው አሉ፡፡

አስተውሉ እንግዲህ፡፡ እንደምንም ተብሎ አብዛኛው ሰው ክትባት አግኝቶ በወቅቱ የሚሠራጨውን ቫይረስ መግታት ቢቻልም፣ ይህ አዲስ ዝርያ የሆነው ቫይረስ ከክትባቱ ኢላማ ወጣ ያለ ወይም መታወቂያውን የቀየረ ቫይረስ ይዞ ብቅ ቢል፣ ክትባቱ የፈጠረው መከላከያ ሰላማያውቀው እንደገና ችግር ላይ ልንወድቅ ነው፡፡ ያም ሆኖ እነዚህ የክትባት መሥሪያ ዘዴዎች የአዲሱን ዝርያ ቫይረስ ፕሮቲን የሚያጠቃ ክትባት መሥራት ይችላሉ፡፡ ግን፣ አይታችሁ ከሆነ ክትባቱ መሠራት ብቻ ሳይሆን የሰዎች ክንድ ላይ ማረፍ አለበት፡፡ ያን ለማድረግ ደግሞ የማምረትና የማሠራጨት አቅሙ እንደምታዩት አስቸጋሪ ነው፡፡ የብራዚሉ ቫይረስም ቢሆን የደቡበ አፍሪቃው ቫይረስ አይነት ባህሪ አለው ተብሎ ተፈርቷል፡፡

ከኋላ የመጣ አይን አወጣ እንደሚባለው፡፡ ወደ ኋላ የሚከሰቱ ቫይረሶች የግድ በሥርጭት ሀይለኛ መሆን አለባቸው፡፡ ለመኖር ከፈለጉ እሱኑ ነው የሚያደርጉት፡፡ ማለትም የባሰ እንጂ የተሻለ አይመጣም፡፡ የኢንግላንዱ ቫይረስ የማሳመምና የመግደል ሀይሉ በ30 ፐርስንት ቢጨምርም፣ በንፅፅር ሲታይ በጣም ወደ ከፋ ደረጃ አልሄደም፡፡

በአለማችን በዚህ ቫይረስና በሽታ ምክንያት የሚሞቱ ሰዎች ቁጥር እንደየአካባቢው የተለያየ ነው፡፡ አንዱ መላ ምት፣ በአካባቢው የሚሠራጨው ወይም እየተዛመተ የሚገኘው ቫይረስ ገራም ሰለሆነ ይሆን ይባላል፡፡ የአካባቢ አየር ልዩነትን ከሂሳብ እናውጣው፡፡ እንዳየነው ከሆነ፣ በረሃና ደጋ ሳይል በተገኘው ቦታ እየተሠራጨ ነው፡፡ ሌላው መላ ምት ደግሞ በቫይረሱ የሚያዙ ሰዎች ትንሽ በተፈጥሮ መከላከያ አቅም ሰላላቸው ይሆን የሚል ነው፡፡ እሱንም ቢሆን በጥናት የተደገፈ መረጃ እሰከምናገኝ መላ ምት ብቻ ነው የሚሆነው፡፡

ወደ ኢትዮጵያ ስናተኩር፣ ቫይረሱ እየተሠራጨ ለመሆኑ ምንም የሚያጠራጥር ነገር የለም፡፡ ሌላው ቢቀር በኮቪድ በጠና ታመው ወደ ህክምና ጣቢያዎች የሚዘልቁ ሰዎች ቁጥር መጨመር ብቻ ሳይሆን በጣም አሳሳቢና አደገኛ ደረጃ መድረሱ ግልፅ ነው፡፡ ካላመናችሁ ወደ ኢትዮጵያ ስልክ ስትደውሉ የሚሰማውን መልክት አዳምጡ፡፡ አሁን ባንድ በኩልም ሰውን እያዘናጋ ያለው፣ የሚሞቱ ሰዎች ቁጥር በውል አለመታወቁ ነው፡፡ በኮቪድ የሚሞቱ ማለት ነው፡፡ ሆኖም ከሌሎች አካባቢዎች ጋር ሲነፃፀር ዝቅተኛ ይመስላል፡፡

አንግዲህ የትኛው ቫይረስ ነው ሀላፊነቱን የወሰደው ለሚለው ጥያቄ አስካሁን መልስ የለም፡፡ የማውቀው ጥናት የለም፣ ወደፊት ግን እንደሚጠና ፕሮግራሞች እንሚዘረጉ ሰምቻለሁ፡፡ የሀገራችን ሰው፣ በቀላሉ ያዝ ያደረገውን ይህን ቫይረስ በንቀት አይን ያየው ይመስላል፡፡ የመከላከያ መንገዶች አይከበሩም፡፡ ማስክ ነውር ይመስላል፡፡ ለዛውም ባለሥልጣኖቹም ቢሆን አሁን ትንሽ ሻል አሉ እንጂ ማሰክ ሳያደርጉ በአደባባይ ይታያሉ፡፡ ማስክ የማይወዱት የአሜሪካው መሪ በምርጫ ከቤተመንግሥት መውጣታቸውንና፣ ሳይንስና ማስክ የሚያከብሩ መሪዎች መተካታቸውን አላስተዋሉም መሰለኝ፡፡ ከዚህ ቫይረስ ጋር ድብብቆሽ መጫወት ትርፉ ሀዘን ነው፡፡ በካሊፎርንያ በየስድስት ደቂቃው በኮቪድ ምክንያት አንድ ሰው በሚሞትበት፣ በጠቅላላው በአሜሪካ በየሀያ ስድስት ደቂቃዎች አንድ ሰው የሚሞትበት ጊዜ ደርሰናል፡፡ ስንት ሰው ቢሞት ነው ሰው የሚደነግጠው? ጥንቃቄ የሚያደርገው ብሎ መጠየቅም አግባብ ነው፡፡

እንግዲህ፣ ተመስገን እንበልና ኢትዮጵያ በሞት ሲታይ የከፋ ደረጃ አልታየም፣ ቫይረሱም ገራም ነው ብሎ ለሚዝናኑ ሰዎች የምመክረው ነገር ቢኖር፣ አዳዲስ ቫይረሶች ወደ ሀገሪቱ የሚገቡ ከሆነ አደጋው ሊጨምር ይችላል፡፡ ሰለዚህ አንበሳን ለማዳ አድርጌያለሁ ብሎ ከጫካ አንበሳ ጋራ የወዳጅነት ቅርርብ የሚያደርግ አይኖርም፡፡ እናም አዲስ የሚመጡ ቫይረሶችን ባህሪ ስለማናውቅ አዲስ ቫይረሶች እንዳይፈጠሩ መታገል ነው፡፡ ያ ደግሞ ያን ያህል ከባድ አይደለም፡፡ ማስክ በአግባቡ ማድረግ፣ ርቀት መጠበቅ፣ ሰዎች የሚሰበሰቡባቸውን ቦታዎች ለጊዜው መተውና፣ እጅን በውሀ አለዚያም በአልኮል ማፅዳት ነው፡፡

በሰዎች ስብስብ አማካኝነት የሚተዳደሩ ሰዎች፣ ለጊዜው ሌላ መፈለግ ነው ያለባቸው፡፡ በባዶ ስታዲዮም እግር ኳስ ጨዋታ መካሄዱን እየለመድነው አይደለም ወይ? እነሱ ሲጫወቱ መዘንጋት የሌለብን፣ ማስክ የማያደርጉት በየጊዜው ለኮቪድ ምርመራ ሰለሚያደርጉ ነው፡፡ በዚያ ሰሞን ግብፃዊው ታዋቂ ተጫዋች ኮቪድ ተገኝቶበት አገሩን ወክሎ ለአፍሪቃ ማጣሪያ ግጥሚያ ላይ አልተሰለፈም፡፡ ሰሞኑን ደግሞ የሪያል ማድሪዱ አሠልጣኝ ፈረንሳዊው ዚነዲን ኮቪድ ተገኝቶበት ወደ ስታዲዮም ብቅ አላለም፡፡ ግብፃዊው በኮቪድ የተያዘው ሠርግ ቤት ሄዶ መሆኑን ልብ በሉ፡፡ ለማንኛውም ባለፈው ፅሁፍ የኤች አይቪ ዝርያዎችን እንዳሳየኋችሁ ሁሉ፣ በዚህ ምስል የምታዩት ደግሞ የኮሮና ዝርያዎች ናቸው፡፡

መልካም ንባብ

ሌሎችም ቫይረሶች ዝርያ በመፍጠር ይታወቃሉ  01/10/2021
የተረሳ የሚመስለው የኤችአይቪ ዝርያዎች


 የቫይረስ ዝርያዎች ሲነሳ በተለይም በአሁኑ በ2020ና 2021 አብዛኛው ሰው ሰለ ኮሮና አዲስ ተከሰቱ ስለተባሉት የእንግሊዝ አገርና (አሁን የእንግሊዝ አትበሉ እየተባልን ነው) የደቡብ አፍሪካ ዝርያዎች ነው የሚያስታውሰው፡፡ ለምናልባት፡፡ ነገር ግን ከዚህ በፊት አለምን ውጥር አድርጎ፣ አንደዚህኛው የሥራ ቦታ ባያዘጋም ጭንቀት የፈጠረ ቫይረስ ነበር፡፡ ይህም ኤች አይ ቪ (HIV) ነው፡፡

ታዲያ የዝርያ ነገር ከተነሳ፣ ኤች አይ ቪ (HIV) የተለያዩ ዝርያዎች እንዳፈራ፣ አንዳንዴም እነዚህ በየጊዜው የሚከሰቱ አዳዲስ ዝርያዎች ምርመራና ህክምና ላይ ጥያቄ እያስነሱ መሆናቸው ቢታወቅ መልካም ነው፡፡ ለሁሉም ቫይረሶች አዲስ ዝርያዎች መፈጠር፣ ከመራባት ጋር የተያያዘ ነው፡፡ መራባት ደግሞ ከሥርጭት ጋር የተያያዘ ነው፡፡ ሥርጭት ደግሞ ከሰው ባህሪ ጋር የተያያዘ ነው፡፡ ኤች አይ ቪ (HIV) ና ዝርያዎቹን የማጋራችሁ፣ አዲስ ቫይረስ በመጣ ቁጥር ሌላ ትርጉም የሚሠጡ ሰዎች መኖራቸውንም በመገንዘብ ነው፡፡ የተፈጥሮን ባህሪ ዞር ብለው፣ ሰፋ አድርገው ቢመለከቱ፣ ሰውና ቫይረሶች አብረው መኖር የጀመሩበትን ጊዜ የሚያውቅ የለም፡፡ በሽታ ሲያስከትሉና በምርመራ ሲገኙ ነው በይፋ የሚታወቁት፡፡

ወደ ኤች አይ ቪ (HIV) ስንመለስ፣ ይህ ቫይረሰ አንድ ወጥ አይደለም፡፡ የራሱ ክፍፍሎች አሉት፡፡ የቫይረሱ የተለያዩ ዝርያዎች፣ በአለም ዙርያ ተሠራጭተው ቢገኙም፣ አንዳንድ ዝርያዎች በአንድ አካባቢ ደመቅና ጎላ ብለው በመገኘት በሽታ በማስከተል ይታወቃሉ፡፡

ወደ ዘር ቆጠራ እንሂድና፣ በመጀመሪያ ኤች አይ ቪ (HIV) ሁለት ትልልቅ ዝርያዎች እንዳሉት አንመልከት፡፡ እነሱም፣ ኤች አይ ቪ (HIV-1ና፣ ኤች አይ ቪ (HIV-2)፡፡

ሰፋ ያለውን ወይም ድርሻ የሚይዘው ኤች አይ ቪ-1 (HIV-1) በመሆኑ ፣ መጀመሪያ ስለ ኤች አይ ቪ-2 (HIV-2) እንነጋገር፡፡ ይህ ቫይረስ የሚገኘው በምዕራባዊ የአፍሪካ ክፍሎች ነው፡፡ ከዚያ አካባቢ ወጣ በማለት በተለያዩ የአለም ክፍሎች በጣም አነስተኛ በሆነ ደረጃ ይገኛል፡፡ ያም በአብዛኛው ከዚያ አካባቢ በመጡ ሰዎችና ከነሱ ጋር ግንኙነት ባለቸው ሰዎች ላይ ነው፡፡ በአውሮፓ፣ በአሜሪካና በኢንዲያ፡፡ አንድ የሚታወቅበት ባሕሪ እንደሌላው እንደወንድሙ ኤች አይ ቪ-1 (HIV-1) የከፋ በሽታ አያስከትልም፡፡ አንደገናም ሥርጭት ላይ፣ ከወንድምዬው ከኤች አይ ቪ-1 (HIV-1) በጣም ባነሰ ደረጃ ነው የሚሠራጨው፡፡ በነበረው ግምት በምዕራባዊ የአፍሪካ ክፍል እሰከ ሁለት ሚሊዮን የሚደርሱ ሰዎች በቫይረሱ እንደተያዙ ነው የሚገለፀው፡፡ ሆኖም በዚህ ቫይረስ የተያዙ ሰዎች ቁጥር ከጊዜ ወደ ጊዜ እያነሰ ነው የሚሄደው፡፡ መተላለፊያ መንገድ በሁለቱም በኩል ልዩነት የለም፡፡

በሽታ ሲነሳ፣ ኤች አይ ቪ-2 (HIV-2) በጣም አዝግሞ ሰለሚሄድ፣ በቫይረሱ የተያዙ ሰዎች የበሽታ ሰሜትና ምልክት ሳያሳዩ ለብዙ አመታት መቆየት እንደሚችሉ ይታወቃል፡፡ ሰለዚህ ወደ ኤይድስ ደረጃ በጣም ዘግይቶ ነው የሚሻገረው፡፡ ኤይድስ (AIDS) ማለት፣ በቫይረሱ የተያዙ ሰዎች ከጊዜ በኋላ የሰውነት የውስጥ መከላከያ አቅማቸው በመድከሙ ምክንያት የበሽታ ምልክት ሲታይባቸው ነው፡፡ መቼም ብዙ ሰው ይህን ልዩነት ያውቃል ብየ ብገምትም ማብራራት አለብኝ፡፡ በኤች አይ ቪ (HIV) በመያዝ ኤይድስ (AIDS) ደረጃ ሳይደርሱ ህክምና ላይ ያሉ ብዙ ሰዎች አሉ፡፡ አሁን እንዲያውም ምርመራዎች እንደልብ በየቦታው ሰላሉ፣ በኤች አይ ቪ (HIV) የተያዙ ሰዎች ገና የበሽታ ምልክት ሳይታይባቸው ወይም ኤይድስ (AIDS) ደረጃ ሳይደርሱ ማግኘት ይቻላል፡፡ ሰለዚህ በቫይረሱ መያዝ አንድ ደረጃ ሲሆን፣ ኤይድስ (AIDS) ደረጃ መድረስ ሌላ ሁኔታ ነው፡፡ ኤች አይ ቪ (HIV) ያለበት ሰው ሁሉ ኤይድስ (AIDS) አለበት ማለት አይደለም፡፡

እንግዲህ ኤች አይ ቪ-2 (HIV-2) አዝግሞ ሰለሚሄድ፣ ቫይረሱ የሚያጠቃቸው ነጭ የደም ሴል ክፍል የሆኑት፣ CD4 የሚባሉ ሴሎች ቁጥር በዚህ በኤች አይ ቪ-2 (HIV-2) በተያዙ ሰዎች ላይ ሲለኩ መጠናቸው በአብዛኛው ከፍ ብሎ ነው የሚገኘው፡፡ በነገራችን ላይ፣ የነዚህ ሴሎች ቁጥር በጣም በአነስተኛ ደረጃ መገኘት ነው ወደ ኤይድስ ደረጃ የሚወስደው፡፡ በአሃዝ ለመግለፅ የነዚህ ሴሎች ቁጥር ከ200 በታች ከሆነ፣ አሁን ባለው የአጠራር ወይም ስያሜ ደረጃ ኤይድስ ይባላል፡፡

በምርመራ ሲመጣ፣ አሁን ያሉ መመርመሪያዎች፣ ኤች አይ ቪ-2 (HIV-2) መኖሩን ወይም አለመኖሩን ያሳውቃሉ፡፡ በአሜሪካ የምናየው ችግር፣ በሥራ ላይ፤ የዚህን ኤች አይ ቪ-2 (HIV-2) መጠን በቁጥር ለመለካት ብዙ መመርመሪያዎች የሉም፡፡ ቢኖሩም በምርምር ቦታዎች ነው፡፡ የንግድ ላቦራቶሪዎች፣ ይህ ቫይረስ በብዛት አለመኖሩን ሰለሚያውቁ፣ ትርፍ የለውም በማለት ይመስላል፣ ምርመራውን አያካሂዱም፡፡

ወደ መድሐኒቶች ስንመጣ፣ ለኤች አይ ቪ (HIV) ከሚውሉ መድሐኒቶች መሀከል፣ ከአንድ ወገን የሚመደቡ መድሐኒቶች በዚህ ቫይረስ ማለትም ኤች አይ ቪ-2 (HIV-2) ሰለማይሰሩ አንጠቅምባቸውም፡፡ ከዚህ በላይ ብዙም ተጨማሪ ማብራሪያ ሰለማያሰፈልገው ወደ ሌላኛው ቫይረስ እንሂድ፡፡

ኤች አይ ቪ-1 (HIV-1)

ይህ ቫይረስ፣ አለምን በስፋት ወጥሮ የያዘ ሲሆን፣ እሱ ብቻውን በአራት ክፍሎች የተከፈለ ነው፡፡ ክፍሎቹ በእንግሊዝኛ ፊደላት ነው የሚጠሩት፡፡

እነሱም፡ Group M, N, O and P ተብለው ይጠራሉ፡፡ የመጨረሻው Group P ዘግይቶ፣ ከምዕራብ አፍሪካ ወደ ፈረንሳይ አገር በተጓዘች መንገደኛ ላይ ነው የተገኘው፡፡

ከነዚህ መሀል Group M የተባለው በስፋት በአለም የተሠራጨው ቫይረስ ወገን በመሆኑ ለማስታወስ እንዲመች በማለት (M Major) በማለት እንጠራዋለን፡፡ ከነዚህ ከአራቱ ትልልቅ ክፍሎች ቀጥሎ ደግሞ፣ Group M በራሱ የራሱ ንዑስ ዝርያዎች(Subtypes) አሉት፡፡ የዛሬ አራት አመት ስፅፍ፣ የንዑስ ዝርያዎች ብዛት አስር አካባቢ ነበር አሁን ግን እየጨመረ መጥቷል፡፡ ሥርጭቱና መራባቱ አስከቀጠለ ድረስ አዳዲስ ዝርያዎቸ መፈጠራቸው ይቀጥላል፡፡

Group M – A B C D F G H J K CRF

ችግር እየተፈጠረ ያለው፣ ከሁለት ወይም ከዚያ በላይ የሆኑ የ ኤች አይ ቪ (HIV) ቫይረሶች ሲገናኙ በመዳቀል የሚፈጥሯቸው አዳዲሰ ቫይረሶች ናቸው፡፡ እነዚህ በአንድ ወገን CRF (Circulating Recombinant Forms) ተብለው ይጠራሉ፤ እነሱም ቁጥራቸው በየጊዜው እየጨመረ ሰለሚሄድ አዳዲስ ሰሞች በየጊዜው ይታያሉ፡፡ ከሀያ በላይ እንዳሉም ይታወቃል፡፡ መለያቸው በ CRF ነው የሚጀምረው ከዛም ፊደል ቁጥር በመጨመር ከየትኛው የቫይረስ ንዑስ ምድብ እንደተነሱ ለማወቅ ይጠቀሙበታል፡፡ እዚህ ላይ አዲስ የሚከሰቱት የቫይረስ ዝርያዎች ባህሪያቸው በውል አይታወቅም፣ ከምርመራ ጀምሮ፣ ህክምና ላይና የበሽታ መጠንከር ላይ ምን እንደሆኑ ፈጥኖ ማወቅ አይቻልም፡፡ ዋናው ነገር፣ እነዚህ አዳዲስ ዝርያዎች እንዳይከሰቱ፣ የኤች አይ ቪ መተላለፊያ መንገዶችን በመገንዘብ፣ መከላከያዎችን በተግባር ማዋል ነው፡፡

ሌላው ችግር ደግሞ፣ አንድ ሰው ከአንድ ወይም ከሁለት በላይ በሆኑ የ ኤች አይ ቪ (HIV) ቫይረሶች ሊያዝ ይችላል፡፡ ድርብ ወይም ተደራራቢ ማለት ነው፡፡ ያ ሁኔታ ነው አንግዲህ፣ በመራባት ላይ አንዱ የቫይረስ ወገን ከሌላው ጋር በመዳቀል አዲስ ቫይረስ የሚወለደው፡፡ ይህ ሁኔታ ከ ኤች አይ ቪ (HIV) ቫይረሶች ውጭ በጣም አሳሳቢ ወይም አስከፊ ገፅታ አለው፡፡ በቀላሉ የሰው ኢንፍሉዌንዛ ቫይረሰ፣ ከሌሎች የኢንፍሉዌንዛ ቫይረስ፣ ማለትም ከአዕዋፍ ወይም ከአሳማ ዘር ጋር ተዳቅሎ ሌላ ምንነቱ ያልታወቀ አስከፊ ቫይረስ ሊፈጥር ይችላል፡፡ ለዚህ ነው፣ የቫየረስ ሥርጭት ላይ ሁሉም ሰው ሊጠነቀቅ፣ ሊመክርና ሊያስተምር የሚገባው፡፡ እንደታየው ከሆነ፣ በአንድ የአለም ክፍል የታየ ቫይረስ ሳይውል ሳያድር አጠገባችን ድረስ ብቅ ይላል፡፡ ተላላፊ በሽታዎች የሌላ ሀገር ወይም የሌላ ሰው ችግር ብቻ አይደሉም፡፡

ከማንኛውም በበለጠ ጊዜ፣ በወቅቱ በሚታየው የኮሮና ቫይረስ ላይ ፈላስፋዎቸና ነቢዮች በዝተዋል፡፡ ድሮም ይኖሩ ይሆናል፡፡ አሁን ግን የሶሻል ሜዲያ መድረኩን ሰለሚያገኙ መሰማት ሰለጀመሩ ነው፡፡ ሰለ ኤችአይቪ ዝርያም ለማቅረብ የተገደድኩት፣ የቫይረሶችን የተፈጥሮ ባህሪ ለማስረዳት፣ ከዚህ ቀደም የነበሩ መሆናቸውን ለመግለፅ ነው፡፡ እንግዳ ቫይረስ ከአራዊቶች ዘሎ ተሻግሮ ወደ ሰዎች በገባ ቁጥር፣ የአለም መጨረሻን መስበክ የሚጀምሩ ሰዎችም አሉ፡፡ ኤችአይቪም ቢሆን ከእንስሳት ዘሎ ወደ ሰው ገባ ነው የሚለው መላ ምቱ፡፡ ከተከሰተ አመታት አስቆጥሮ፣ አሁን ባለው ህክምና፣ መድሐኒት በደንብ ለሚውሰድ ሰዎች እምብዛም ችግር አልሆነም፡፡ የዕድሜ ጣሪያቸውም ከሌሎቹ ጋር በጣም እየተጠጋ ነው፡፡ እንደማንም ሰው፣ ተምረው፣ ሠርተው፣ አግብተው፣ ወልደው ይኖራሉ፡፡ ብቻ መድሐኒቱን ያለማሰለስ በትክክል መውሰድ ብቻ ነው የሚጠበቅባቸው፡፡ መድሃኒቶቹም በየጊዜው በመሻሻል፣ በአሁኑ ጊዜ፣ በአብዛኛው በቀን አንድ እንክብል ብቻ ነው የሚወሰደው፡፡ ሌላው ነገር ደግሞ፡፡ መድሐኒቱን በመውሰድ በደማቸው ውስጥ ያለውን የቫይረስ ዝውውር ከተቆጣጣሩ ወደ ሌላ ሰው የማያሳልፉ ወይም የማያሻግሩ መሆኑም ተረጋግጧል፡፡ የቀረው ጠርጎ ማዳን ብቻ ነው፡፡ ኤችአይቪ መጣ ሲባል የአለም መጨረሸ መጣ ብለው፣ መከላከያ መንገዶችን መተግበር ላይ እንቅፋት የነበሩ ሰዎችም ነበሩ፡፡ የአለም መጨረሻው የት ሄደ?

በ ኤች አይ ቪ (HIV) ቢሆን አንዳንድ ዝርያዎች፣ ቶሎ ወደ በሽታ የማሸጋገር ችሎታ እንዳላቸው ይታወቃል፡፡ ቀደም ብዬ እንደጠቀስኩት አንዳንድ ንዑስ ቫይረሶች፣ በከፍተኛ ደረጃ የሚሠራጩባቸው የአለም ክፍሎች አሉ፡፡ ለምሳሌ ከሰሃራ በታች በሚባሉ የአፍሪካ አገሮች፣ በጉልበት ርስቱን ይዞ በስፋት የሚሠራጨው ከ Group M ወገን የሆነው subtype or clade C የሚባለው ቫይረስ ነው፡፡ ተከሳሽ ቢሆን፣ ለብዙ ሰዎች ህይወት መጥፋት ምክንያት ይህ ቫይረስ ነው፡፡ በአሜሪካ በኩል ደግሞ ለጊዜው ተቆጣጥሮ በስፋት የሚሠራጨው Group M ወገን የሆነው subtype or clade B ቫይረስ ነው፡፡ አስካሁን ደጋግሞ የሚታወቀው ቁጥር፣ በአሜሪካ በኤይድስ ምክንያት የሞቱ ሰዎች፣ ከመጀመሪያው ጀምሮ ማለት ነው ከአምስት መቶሺ በላይ ነው፡፡ አስተውሉ፣ በ2021 መጀመሪያ ላይ፣ በውል የሚታወቀው በአሜሪካ በኮሮና ቫይረስ ምክንያት የሞቱ ሰዎች ቁጥር ስስት መቶ ሰባ ሺ ተሻግሯል፡፡ ስሌቱን ለናንተ እንተወው፡፡

መልካም ንባብ፣ ለሌሎችም አካፍሉ ሰለ ቫይረሶች ያለውን ግንዛቤ በመጨመር በተለይም በኮሮና ወይም ሰለኮሮና ቫይረሶች ያለውን የተሳሳተ አመለካካት ያስተካክላል ብዬ አምናለሁ፡፡

Copyright 2013. Gosh Health. 

All Rights Reserved.