• ለቲቢ መጋለጥዎን በደም መርመራ ማወቅ ይቻላል
  • የወሊድ መቆጣጠሪያ ክትባት አለ!
  • የተደበቀው የስኳር ኢንዱስትሪ ጥናት መጋለጥ
  • የኢቦላ ክትባት መገኘት
  • እንባ ሔፓታይትስ ቢ ቫይረሰን ማስተላለፍ
  • አለም አቀፍ የቱበርኩሎሲስ (ቲቢ) ቀን
  • አለም አቀፍ የሔፓታይትስ ቢ ቀን

               ኢቦላ     በጣም ጥሩ ውጤት የሚያሳይ ክትባት መገኝት

ስለ ኢባላ አስከፊነት ስንሰማ የከረምን መሆኑን አናስታውሳለን፡፡ የዚህን በሽታ ተላለፊነትና በዚህ በሽታም ህይወታቸው ያለፈ ሰዎች ቁጥር ከዚያም በተጨማሪ በምዕራባዊ የአፍሪካ ክፍል የሚገኙ በተለይም ሶስት ሀገሮች ብዙ ችግር ላይ እንደወደቁ ማሰታወስ ተገቢ ነው፡፡
አሁን ደግሞ ጥሩ ውጤት የታየበት የክትባት ምርምር ደረጃን ለማካፈል እንወዳለን፡፡ የተላላፊ በሽታዎች በሚባል መፅሔት ዘገባ መሠረት ምርምር ወይም ጥናት ጥናቱ ከማለቁ በፊት በተደረገው ትንተና መሠረት አራት ሺ በላይ ሰዎች ላይ ጊኒ በሚባል አገር ውስጥ የተሠጠው ይህ የምርምር ክትባት ሰዎችን በመቶ ፐርሰንተ ከኢቦላ መከላከል መቻሉን ያሳያል፡፡ በዚህ ጥሩ ውጤት ምክንያት ክትባቱ ለሁሉም ጥናቱ ውስጥ ላሉ ሰዎች በተመሳሳይ ጊዜ አንዲሠጥ ተወስኗል፡፡
ስለ ጥናቱ ለማብራረት ይህ rVSV-ZOBOV የሚባል ክትባት ከሌላ ቫይረስ ክፍል በመነሳት በካናዳ የተሠራ ሲሆን ለሌሎች ካምፓኒዎች በፈቃድ የተሠጠ ነው፡፡ ለዚህ ክትባት ጥናት መቅረብ ከጊኒ መንግስት ጀምሮ ሌሎችም የአሜሪካንም መንግሥት ጭምር አስተዋፅኦ ያደረጉበት ነገር ነው፡፡
የክትባቱ ጥናት የተጀመረው በማርች 3 ሲሆን ለኢቦላ የተጋለጡ ሰዎች በተለይም በግልፅ የኢቦላ በሽታ የተረጋገጠባቸው ሰዎች ጋር ንክኪ ያላቸው ሰዎች እኩል በሆነ ቁጥር ወይም ብዛት ከሁለት በኩል ተከፍለው ግማሾቹ ክትባቱ ወዲያውኑ እንዲሠጣቸው ግማሾቹ ደግሞ ከ21 ቀናት በሁዋላ በመዘግየት ክትባት እንዲሠጣቸው ተደረገ፡፡ አንዚህ ቁጥራቸው 4123 የሚሆኑ ሰዎች ከ100 የተረጋገጠ ኢቦላ በሽታ የተገኘባቸው ሰዎች ጋር  የተጋለጡ ሰዎች ናቸው፡፡
ክትባቱ ከተሠጠ ከአስር ቀናት በሁዋላ በተደረገው ግምገማ ክትባቱን ወዲያውኑ የወሰዱ ወገኖች በኩል ማንም ሰው በኢቦላ ያልተያዘ ሲሆን በተቃራኒው ግን ክትባቱን ዘግይተው የወሰዱ ሰዎች መሀከል 16 ሰዎቸ የተረጋገጠ ኢቦላ ተይዘዋል፡፡ በሳይንሳዊ ስሌት እንደጥናቱ ተመራማሪዎች ክትባቱ 100 ፐረስንት ውጤታማ ነው፡፡ በዚህ ውጤት ምክንያት ሌሎች ጥናቶች ላይ አንደሚደረገው ሁሉ ውጤቱ በጣም ጥሩ ስለሆነ ምርምሩ ይቆምና ክትባቱ ለሁሉም ሰዎች ወዲያውኑ እንዲሠጥ ይደረጋል፡፡ ሆኖም በሌላ መልክ ጥናቱ ይቀጥላል ይህም እድሜያቸው ከ13- 17 ክልል ያሉ ልጆችን ክትባቱን መሥጠት ወደፊትም ልጆች እድሜያቸው ከ6-12 የሆነቱን እንደሚጨምር ነው፡፡ ከዚህ በሁዋላ ደግሞ የጥናቱን ውጤት መከታተል ነው፡፡
ዋናው አላማ ከዚህ በፊት በፈንጣጣ ክትባት ተለምዶ መሠረት በሽተኞች ባሉባቸው አካባቢ ዙሪያውን የሚገኙ ሰዎችን በመከተብ በሽታው ወደ ሌላ ቦታ አንዳይዛመት ማድረግ ነው፡፡ ይህ ዘዴ መከላከያ ቀለበት ይባላል፡፡ በነገራችን ላይ በክትባት ብቻ ጠፋ ተብሎ የሚታወቅ በሽታ ቢኖር ፈንጣጣ (Small Pox) መሆኑን ለማስገንዘብ እንወዳለን፡፡

በእርግጥም ለወሊድ መቆጣጠሪያ የሚሆን ክትባት አለ

በወሬ በወሬ እየሰማን ጉዳዩን ብዙም ትኩረት አልሠጠነውም ነበር፡፡ የሚያመክን ክትባት አለ ሲባል፣ የመጀመሪያው ጥያቄ ውነት ነው ወይ የሚለው ነው፡፡ ከጓደኛዬ ጋራ ሀሳብ ስንለዋወጥ፣ ክትባቱ በስህተት ማምከን የሚችል መድሐኒት ጋር ተነካክቶ ይሆናል ወይም እንደዚያ የሚባል ነገር ሰምቻለሁ ነው፡፡ ነገሩ ትንሽ የሚከነክን ስለሆን በወሬ በወሬ ሳይሆን በሳይንሳዊ መንገድ የተሠሩ ጥናቶችን ለእንባቢ የሚያቀርቡ የህክምና ወይም የጤና መፅሔቶችን  ማገላበጥ ጀመርኩ፡፡ እና እራሴንም አስከሚገርመኝ ድረስ ከዚህ ቀጥሎ ያለውን ፅሑፍ አገኘሁ፡፡ ለካስ አዳማጭና አንባቢ ጠፍቶ ነው እንጂ ለወሊድ መከላከያ የሚሆነው ክትባት ከተሠራ ስንብቷል፡፡

በአውሮፓውያን አቆጣጠር በ1993 የታተመው አናልስ ኦፍ ኢንተርናል ሜዲሲን የሚባል መፅሔት ላይ በቁጥር Ann Med. 1993 Apr;25(2):207-12 ላይ የወጣ መረጃ በዚያን ጊዜ በህንድ አገር ለዚሁ ወሊድ ለመከላከል ታስቦ የተሠራ ክትባት እንዳለ ይገልፃል፡፡

ክትባቱ እንደተባለው ለቴታነስ ወይም ዲፍቴሪያ በሽታ መከላከያ በሚሠጠው ክትባት ላይ ተደርቦ የተሠራ ነው፡፡ በውስጡም HCG የተባለው ሆርሞን ክፍሎች ያሉበት ሆኖ፣ አላማው ክትባቱ በሚሠጥበት ጊዜ፣ የሰውነት ክፍላችን ለዚሁ HCG አጥቂ የሆነ አንቲ ቦዲ እንዲፈጥር ነው፡፡ እንግዲህ HCG (Human Chorionic Gonadotriphin) ለእርግዝና ከሚያሰፈልጉ ሆርሞኖች በጣም ወሳኝ የሆነ ነው፡፡ በክትባቱ ምክንያት የራስ ሰውነት ይህንን ሆርሞን ማጥቃት ሲጀመር እርግዝና እንዳይፈጠር ያደርጋል ማለት ነው፡፡ በዚያን ጊዜ ይህ ሁኔታ በጥናት ላይ እንደነበረና ደረጃ ወይም ክፍል ሁለት የሚባለውን የጥናት ክፍል እንዳለፈ ነው የጥናቱ ፀሐፊዎች ያሰፈሩት፡፡ በዚህ መሠረት ሴቶች ክትባቱን ከወሰዱ በኋላ ማርገዝ አለመቻላቸው እንደጥሩ ውጤት ሆኖ ተዘግቧል፡፡ የኔም የግሌ ጥያቄ የነበረው፣ ይህ ነገር ቋሚ መካንነት ያስከትላል ወይ ነው፡፡ እንደ ጥናቱ ዘጋቢዎች፣ ይህ ሁኔታ ሊሚለስ ይችላል ነበር፡፡ ያ እንግዲህ በዚያን ጊዜ ነው፡፡

ዋናው ጥያቄ ክትባቱ ሲሰራና ተያይዞም አላማው ግልፅ በሆነ መንገድ እርግዝና መከላከያ ሆኖ ሲሆን፣ ክትባቱ የሚሠጣቸው ሰዎች የክትባቱ አላማ ተነግሯቸዋል ወይ ወይም አስቀድሞ ተገልፆላቸዋል ወይ ነው፡፡ እየተነገራቸው የተከተቡ ሰዎች ካሉ ምንም የሚያከራክር ነገር አይሆንም፡፡ ነገር ግን በሽፍን ሳይገለፅላቸው ክትባቱ እየተሠጠ ከሆነ ሌላ ጥያቄ ነው፡፡

በዚህ መፅሔት ዘገባ መሠረት ለወሊድ መቆጣጠሪያ ታስቦ የሚሠራ ክትባት መኖሩና ይህም ክትባት ለቴታነስና ለዲፍቴሪያ በሽታ መከላከያ በሚሰጠው ክትባት ላይ ተደርቦ እንደሚሠጥ አጠያያቂ አይደለም፡፡ ይሀ የፀረ ክትባት አቋም ያላቸው ሰዎች የሚያናፍሱትም ወሬ አይደለም፡፡ በመሠረቱ እኔ ራሴም የፀረ ክትባት አቋም የለኝም፡፡ ነገር ግን እንደህክምና ባለሙያ ለሰዎች የሚሠጥ ማንኛውም ነገር ለተቀባዮቹ መነገር አለበት የሚል ቀን ከቀን ከምሠራው ሙያ ጋራ የተያያዘ የሙያ ግብረገብ ስላለኝ ነው፡፡ እንደገናም ጥያቄው፣ ክትባቱ መኖሩና አለመኖሩ ሳይሆን፣ የሚሰጣቸው ወጣት ሴቶች ወይም ሴቶች ተነግሯቸዋል ወይ? ነው፡፡

ጤናን በሚመለከት ጠቃሚ ዜናዎች ገፅ 

ጤናን በሚመለከት ጠቃሚ ዜናዎች (ርዕሶች)

አወዛጋቢ የሆነው በስኳር ኢንዱስትሪ የተጠናው ጥናት ተጋለጠ

እንደ ትምባሆ ኢንዱሰትሪ ሁሉ፣ የስኳር ኢንዱሰትሪ፣ ስኳር በጤንነት ላይ የሚያስከትለውን ጉዳት በመሸፋፈን አልፎም ጥርጣሬ እንዲኖር በማድረግ ሲነግዱ መክረማቸው ግልፅ ነው፡፡ ይህን በሚመለከት ጎሽ በድረ ገፁ አስፍሯል፡፡  ከዚህ ቀደም ሚስጥራዊ በሆን መንገድ ለጤንነት ችግር የሚያሰከትለው ስኳር ሳይሆን ጮማ ነው ተብሎ እንዲወቀስ  ማድረጋቸው የሚረሳም አይደለም፡፡

አሁን በቅርቡ በተጋለጠ ጥናት የስኳር ኢንዱስትሪ ራሳቸው ጥናት እንዲጠና አስደርገው ነገር ግን የጥናቱ ውጤት ስኳር ችግር የሚያመጣ መሆኑን ስለሚገልፅ ጥናቱ እንዳይታተምና ለህዝብ እንዳይዳረስ አስደርገዋል፡፡ በመሠረቱ ጥናት ሲካሄድ ውጤቱ ምንም ይሁን ለህዝብ መቅረብ አለበት ወይም ነበረበት፡፡
በ1960 እኤአ በከፍተኛ የስኳር መጠንና በኮለስትሮልና ስለሚያስከትለው ካንሰር በአይጦች ላይ የተደረገ ጥናት ነበር፡፡ ይህ ጥናት እንዲካሄድ ያስደረገው የስኳር ኢንዱስትሪው ነበር፡፡ ጥናቱ ደግሞ ፕሮጀክት 259 ተብሎ ይጠራል፡፡ ልብ በሉ ይህ ጥናት የዛሬ 50 አመት ነው የተጠናው፡፡ 
ይህ የስኳር ኢንዱስትሪውን ያላስደሰተው ጥናት ውጤት ያሳየው፣ ከፍተኛ የስኳር መጠን የተመገቡት አይጦች ከሌሎቹ ብዙ ስኳር ካልተመገቡት ወይም መደበኛ ምግብ ከተመገቡት አይጦች ጋር ሲወዳደር፣ በሽንታቸው ቤታ ግሉኮዩሪኒዴዝ የተባለ ኮምፓውንድ እንደተገኛባቸው ነው፡፡ ይህ ኮምፓውንድ ወይም ኤንዛይም ደግሞ የሽንት ፊኛ ካንሰር ጋር የተያያዘ መሆኑ ይታወቃል፡፡ 
ከዚህ በተጨማሪ ከፍተኛ የስኳር መጠን መመገብ በአንጀት ውስጥ የሚገኘውን ጤናማ የሆነ የባክቴሪያ ኑሮ ያዛባል፡፡ ይህ በአንጀት የሚገኘው ጤናማ የባክቴሪያ መጠን ወይም አይነት ሲዛባ ሰውነት ላይ ችግር እንደሚያስከትል ይታወቃል፡፡

ይህንን ጥናት ሰፖንሰር ያደረገው የስኳር ኢንዱስትሪ ውጤቱን እንዳየ የገንዘብ ምንጩን በማቆም ጥናቱ እንዳይወጣ አስደርጓል ነው ክሱ፡፡ እንግዲህ በአሜሪካ ህግ መሠረት በሰውነት ላይ ካንሰር የሚያመጡ ምግብ ላይ የሚጨመሩ ነገሮች በሙሉ ይክለከላሉ፡፡ ይህ የዴላኒ አንቀፅ(Delany Clause) ተብሎ የሚጠራው ህግ በ1958 የፀደቀ ነበር፡፡ በዚህ መሠረት ደግሞ የአሚሪካው የምግብና የመድሐኒት አስተዳደር ወይም (FDA) ካንሰር ያሰከትላል የሚባል ኮምፓውንድ ያለበት ምግብ ለሽያጭ ወይም ለህዝብ እንዳይቀርብ ያሳግዳል፡፡

ታዲያ በጊዜው የነበረው የስኳር ኢንዱስትሪ ያን ከማድረጉ በተጨማሪ፣ በአሁኑ ወቅት ያለው የስኳር ማሕበር የዚህን ጥናት ውጤት ማስተባበል ሥራዬ ብሎ ተያይዞታል፡፡

ዋናው መልክት ማስጠንቀቂያውን ማዳመጥና ከፍተኛ የስኳር መጠን ካላቸው ምግቦችና መጠጦች መራቅ ነው፡፡ በአንደዚህ አይነት ሁኔታ አትራፊዎችን ማመን ያስቸግራል፡፡ ስለዚህ እነ ሶዳና ሌሎች የፋብሪካ ጭማቂዎችን መሰናበት ጥሩ ነገር መሆኑንም እንጠቁማለን፡፡ ሙሉ ፍራፍሬዎችን እየገዙ ቤት ውስጥ መጭመቅ የተሻለ አማራጭ ነው፡፡ ውሀ፣ ሻይና ቡና መች ከፉና፡፡